Shloka 28
मौसलपर्व — अध्याय ८
Arjuna’s evacuation of Dvārakā, Vasudeva’s rites, and the caravan’s crisis
प्रसहेदन््यथाकर्तु कुत: शापं महात्मनाम् । यद्यपि भगवान् श्रीकृष्ण उनके संकटको टाल सकते थे तथापि उन्होंने इसकी उपेक्षा कर दी। श्रीकृष्ण तो सम्पूर्ण चराचर प्राणियोंसहित तीनों लोकोंकी गतिको पलट सकते हैं, फिर उन महामनस्वी वीरोंको प्राप्त हुए शापको पलट देना उनके लिये कौन बड़ी बात थी।। (स्त्रियश्व॒ ता: पुरा शप्ता: प्रहासकुपितेन वै । अष्टावक्रेण मुनिना तदर्थ त्वदूबलक्षय: ।।) (तुम्हारे देखते-देखते स्त्रियोंका जो अपहरण हुआ है, उसमें भी देवताओंका एक रहस्य है।) वे स्त्रियाँ पूर्वजन्ममें अप्सराएँ थीं। उन्होंने अष्टावक्र मुनिके रूपका उपहास किया था। मुनिने शाप दिया था (कि “तुमलोग मानवी हो जाओ और दस्युओंके हाथमें पड़नेपर तुम्हारा इस शापसे उद्धार होगा।”) इसीलिये तुम्हारे बलका क्षय हुआ (जिससे वे डाकुओंके हाथमें पड़कर उस शापसे छुटकारा पा जायँ), (अब वे अपना पूर्वरूप और स्थान पा चुकी हैं, अत: उनके लिये भी शोक करनेकी आवश्यकता नहीं है) ।। रथस्य पुरतो याति य: स चक्रगदाधर:
prasahen’nyathākartuṁ kutaḥ śāpaṁ mahātmanām | yadyapi bhagavān śrīkṛṣṇaḥ teṣāṁ saṅkaṭaṁ ṭālayituṁ śaknoti tathāpi so ’sya upekṣāṁ cakāra | śrīkṛṣṇas tu samasta-carācara-prāṇibhiḥ saha trīṇi lokāni gatiṁ parivartayituṁ śaknoti; tarhi teṣāṁ mahāmanasāṁ vīrāṇāṁ prāptaṁ śāpaṁ nivartayituṁ tasya kiṁ mahad iti || striyaś ca tāḥ purā śaptāḥ prahāsa-kupitena vai | aṣṭāvakreṇa muninā tad-arthaṁ tvad-bala-kṣayaḥ ||
ویاس نے کہا—عظیم النفس رشیوں کے دیے ہوئے شاپ کو بھلا کون بدل سکتا ہے؟ اگرچہ بھگوان شری کرشن ان کی آفت ٹالنے پر قادر تھے، پھر بھی انہوں نے اسے نظرانداز رہنے دیا۔ شری کرشن تو چر و اَچر سمیت تینوں لوکوں کی رفتار تک پلٹ سکتے ہیں؛ پھر ان بلند ہمت بہادروں پر آیا ہوا شاپ واپس موڑ دینا ان کے لیے کون سی بڑی بات تھی؟ اور وہ عورتیں بھی پہلے آشتاوکر مُنی کی صورت کا مذاق اڑانے پر مُنی کے غضب سے شاپ زدہ ہوئی تھیں؛ اسی غرض سے تمہاری قوت گھٹائی گئی—تاکہ وہ لٹیروں کے ہاتھ پڑ کر شاپ سے آزاد ہوں۔ اب وہ اپنا سابقہ روپ اور مقام پا چکی ہیں؛ اس لیے ان کے لیے بھی غم کی ضرورت نہیں۔
व्यास उवाच
Educational Q&A
Even when divine power could prevent suffering, events may be allowed to unfold to fulfill prior karmic conditions—especially the irrevocable force of a sage’s curse—so grief should be tempered by understanding of destiny and moral causality.
Vyāsa explains that Kṛṣṇa did not avert the calamity because it served the completion of an old curse: the women, once apsarases who mocked the sage Aṣṭāvakra, were destined to be taken by robbers and thereby be released from that curse; the weakening of the Yādavas’ power is presented as part of that providential sequence.