Shloka 36
अध्याय १: महाप्रस्थानारम्भः
The Commencement of the Great Departure
वहाँ पहुँचकर उन्होंने पर्वतकी भाँति मार्ग रोककर सामने खड़े हुए पुरुषरूपधारी साक्षात् अग्निदेवको देखा ।। ततो देव: स सप्तार्चि: पाण्डवानिदमब्रवीत् । भो भो: पाण्डुसुता वीरा: पावकं मां निबोधत,तब सात प्रकारकी ज्वालारूप जिह्लाओंसे सुशोभित होनेवाले उन अग्निदेवने पाण्डवोंसे इस प्रकार कहा--“वीर पाण्डुकुमारो! मुझे अग्नि समझो
tatra prāpya te śailam iva mārgaṁ ruddhvā puruṣarūpadharaṁ sākṣād agnidevaṁ dadṛśuḥ || tato devaḥ sa saptārciḥ pāṇḍavān idam abravīt | bho bho pāṇḍusutā vīrāḥ pāvakaṁ māṁ nibodhata ||
وہاں پہنچ کر انہوں نے پہاڑ کی مانند راستہ روک کر سامنے کھڑے انسانی روپ میں ساکشات اگنی دیو کو دیکھا۔ پھر سات شعلہ نما زبانوں سے درخشاں اس دیوتا نے پاندوؤں سے کہا—“اے پاندو کے بہادر بیٹو! مجھے پاوک، یعنی آگ، جانو۔”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A dharmic journey includes moments where the divine interrupts human momentum; the right response begins with recognition—seeing the higher authority (Agni) and preparing to act with restraint and obedience rather than force or pride.
On the Pāṇḍavas’ great departure, they reach a point where Agni appears in human form and blocks their way like a mountain, then identifies himself as Pāvaka, the Fire, initiating a consequential exchange.