तेजस्वी कर्णका वह ऊँचा शरीर बाणोंसे क्षत-विक्षत हो घावोंसे खूनकी धारा बहाता हुआ प्राणशून्य होकर गिर पड़ा, मानो वज़्के आघातसे भग्न हुआ किसी पर्वतका विशाल शिखर गेरुमिश्रित जलकी धारा बहा रहा हो। धरतीपर गिराये गये कर्णके शरीरसे एक तेज निकलकर आकाशमें फैल गया और ऊपर जाकर सूर्यमण्डलमें विलीन हो गया ।।
sañjaya uvāca |
tejasvī karṇo mahākāyaḥ śarair bhinnaḥ kṣata-vikṣataḥ | vraṇebhyo rudhira-dhārāḥ sravan prāṇaśūnyaḥ papāta, yathā vajrāhata-bhagnaṃ mahāśikharaṃ parvatasya gairikamiśraṃ jaladhārām iva muñcat | pṛthivyāṃ nipātitasya karṇasya śarīrāt tejaḥ samutthāya nabhasi vyāptaṃ, ūrdhvaṃ gatvā sūryamaṇḍale līnam abhavat ||
tad adbhutaṃ sarva-manuṣya-yodhāḥ saṃdṛṣṭavantaḥ nihate same karṇe | tataḥ śaṅkhān pāṇḍavā dadhmuḥ uccaiḥ dṛṣṭvā karṇaṃ pātitaṃ phālgunena ||
روشن کرن کا بلند جسم تیروں سے چھلنی ہو کر، زخموں سے خون کی دھاریں بہاتا ہوا، بے جان ہو کر گر پڑا—گویا بجلی کے وار سے ٹوٹے کسی عظیم پہاڑ کی بلند چوٹی سے گِیرو رنگ پانی جیسا سیلاب بہہ رہا ہو۔ زمین پر گرے ہوئے کرن کے جسم سے ایک تجلّی نکلی، آسمان میں پھیل گئی اور اوپر اٹھ کر قرصِ آفتاب میں جا ملی۔ کرن کے مارے جانے پر یہ عجیب منظر وہاں موجود سبھی یودھاؤں نے اپنی آنکھوں سے دیکھا۔ پھر فالغن (ارجن) کے ہاتھوں کرن کو گرتا دیکھ کر پانڈوؤں نے بلند آواز سے شنکھ بجائے۔
संजय उवाच
The verse frames a warrior’s death not merely as defeat but as the culmination of destiny and moral consequence: Karṇa’s extraordinary tejas rises and returns to the Sun, underscoring impermanence of the body and the idea that one’s inner radiance (earned through lineage, deeds, and character) transcends the battlefield. It also shows how war mixes awe with sorrow—victory is marked by conches, yet the scene is described with cosmic solemnity.
Sañjaya reports that Karṇa, pierced and torn by arrows, collapses lifeless. A wondrous radiance emerges from his fallen body, spreads in the sky, and merges into the solar orb—symbolically returning to his divine father, Sūrya. Witnessing Karṇa felled by Arjuna (Phālguna), the Pāṇḍavas blow their conches loudly in triumph.