Shloka 283
Adhyāya 41 — Kṛṣṇa’s Battlefield Briefing and the Renewal of the Great Engagement
Devanagari script
हन्यामहं तादृशानां शतानि क्षमाम्यहं क्षमया कालयोगात् | “जो अप्रिय, निष्ठुर, क्षुद्र हृदय और क्षमाशून्य मनुष्य क्षमाशील पुरुषोंकी निन््दा करता है; ऐसे सौ-सौ मनुष्योंका मैं वध कर सकता हूँ; परंतु कालयोगसे क्षमाभावद्वारा मैं यह सब कुछ सह लेता हूँ
Transliteration
hanyām ahaṃ tādṛśānāṃ śatāni kṣamāmy ahaṃ kṣamayā kālayogāt |
Translation
سنجے نے کہا—ایسے لوگوں کے تو میں سینکڑوں کو قتل کر سکتا ہوں؛ مگر کال-یوگ کے حکم اور حلم و برداشت کے سادھن سے میں سب کچھ سہہ لیتا ہوں۔ جو لوگ ناخوشگوار، سخت دل، کمینہ طبیعت اور بے-معاف کرنے والے ہو کر صابر لوگوں کو ملامت کرتے ہیں، ان کے مقابلے کی طاقت ہوتے ہوئے بھی میں وقت و حالات کے بڑے نظام کو سمجھ کر ضبط اختیار کرتا ہوں۔
Word by Word
हन्याम्I would kill / might kill
हन्याम्:
Karta
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formविधिलिङ्, परस्मैपद, उत्तम, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
तादृशानाम्of such (people)
तादृशानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootतादृश (प्रातिपदिक)
Formपुं, षष्ठी, बहुवचन
शतानिhundreds
शतानि:
Karma
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुं, द्वितीया, बहुवचन
क्षमामिI endure / I forgive
क्षमामि:
Karta
TypeVerb
Rootक्षम् (धातु)
Formलट्, परस्मैपद, उत्तम, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
क्षमयाby forbearance / through forgiveness
क्षमया:
Karana
TypeNoun
Rootक्षमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्री, तृतीया, एकवचन
कालयोगात्due to the conjunction of time / by force of circumstance
कालयोगात्:
Apadana
TypeNoun
Rootकालयोग (प्रातिपदिक)
Formपुं, पञ्चमी, एकवचन
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes