Shloka 34
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
क्षिप्रहस्तश्न बलवान् दृढ्धन्वारिमर्दन:,ब्राह्मश्व वेदकामानां ज्याघोषश्न धनुष्मताम् । जो शीघ्रतापूर्वक हाथ चलानेवाले, बलवान, दृढ्धन्वा तथा शत्रुओंका मर्दन करनेवाले थे, कोई भी विजयाभिलाषी वीर जिनके बाणोंका लक्ष्य बन जानेपर जीवित नहीं रह सकता था, जिन्हें जीते-जी दो शब्दोंने कभी नहीं छोड़ा था--एक तो वेदाध्ययनकी इच्छावाले लोगोंके समक्ष वेदध्वनिका शब्द और दूसरा धनुर्धारियोंके बीचमें प्रत्यंचाकी टंकारका शब्द
dhṛtarāṣṭra uvāca |
kṣiprahastaś ca balavān dṛḍhadhanvā rimardanaḥ |
brāhmaś ca vedakāmānāṁ jyāghoṣaś ca dhanuṣmatām ||
دھرتراشٹر نے کہا— وہ تیز دست، زورآور، مضبوط کمان والا اور دشمنوں کو کچلنے والا تھا۔ مقدس ودیا کے طالبوں کے سامنے وہ گویا خود وید کی دھونی تھا، اور تیراندازوں کے بیچ کمان کی ڈور کی ٹنکار—ضبط و ریاضت والی مہارت کی ہمیشگی علامت۔ جسے وہ اپنے تیروں کا نشانہ بنا لیتا، کسی بھی فتح کے خواہاں سورما کے لیے بچ نکلنے کی امید بہت کم رہ جاتی۔
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts two ideals of disciplined excellence: reverence for sacred learning (the ‘sound of the Veda’) and mastery in righteous combat (the ‘twang of the bowstring’). It suggests that true prowess is not mere violence but trained, focused capability aligned with one’s role (svadharma).
Dhṛtarāṣṭra is describing and praising a formidable archer-warrior, emphasizing his speed, strength, steadiness with the bow, and fearsome effectiveness in battle, while also framing him as embodying both Vedic sanctity and martial authority through evocative sounds: Vedic recitation and bowstring resonance.