Shloka 57
भीष्मस्य मध्याह्नयुद्धवर्णनम् / Mid-day Battle Description: Bhīṣma Engaged by the Pāñcālas
समरे पतितैश्वैव शक््त्यृष्टिशरतोमरै: । निस्त्रिंशै: पट्टिशै: प्रासैरयस्कुन्तै: परश्वथै:,आर्य! समरभूमिमें गिरे हुए बाण, तोमर, शक्ति, ऋष्टि, खड्ग, पट्टिश, प्रास, लोहेके भाले, फरसे, परिघ, भिन्दिपाल तथा शतघ्नी (तोप)--इन अस्त्र-शस्त्रों तथा इनके द्वारा विदीर्ण हुए मृत शरीरोंसे सारी पृथ्वी पट गयी थी
saṃare patitaiś caiva śakty-ṛṣṭi-śara-tomaraiḥ | nistriṃśaiḥ paṭṭiśaiḥ prāsair ayas-kuntaiḥ paraśvathaiḥ, ārya |
سنجے نے کہا—اے شریف! میدانِ جنگ میں گرے ہوئے نیزے، برچھیاں، تیر، توَمَر، تلواریں، پٹّیش، پراس، لوہے کے بھالے، کلہاڑے اور دیگر ہتھیار ہر طرف بکھرے تھے؛ اور انہی تیروں اور ہتھیاروں سے چھلنی و چاک کیے گئے بے جان جسموں سے بھی زمین گویا پوری طرح ڈھک گئی تھی۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the stark reality of war: even when fought under the banner of duty, it results in widespread destruction—fallen weapons and mutilated bodies covering the earth—inviting reflection on the ethical weight and human cost of violence.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the scene on the battlefield: numerous weapons lie scattered, and the ground is covered with corpses pierced and torn by those arms, emphasizing the intensity of the fighting.