Varṣa-Parvata-Nivāsinām Varnanam
Description of Regions, Mountains, and Their Inhabitants
वेदस्मृतां वेदवतीं त्रिदिवामिक्षुलां कृमिम् । करीषिणीं चित्रवाहां चित्रसेनां च निम्नगाम्,इनसे भिन्न और भी छोटे-छोटे अपरिचित पर्वत हैं, जो छोटे-छोटे प्राणियोंके जीवन- निर्वाहका आश्रय बने हुए हैं। प्रभो! कुरुनन्दन! इस भारतवर्षमें आर्य, म्लेच्छ तथा संकर जातिके मनुष्य निवास करते हैं। वे लोग यहाँकी जिन बड़ी-बड़ी नदियोंके जल पीते हैं, उनके नाम बताता हूँ, सुनिये। गंगा, सिन्धु, सरस्वती, गोदावरी, नर्मदा, बाहुदा, महानदी, शतद्गू, चन्द्रभागा, महानदी यमुना, दृषद्वती, विपाशा, विपापा, स्थूलबालुका, वेत्रवती, कृष्णवेणा, इरावती, वितस्ता, पयोष्पी, देविका, वेदस्मृता, वेदवती, त्रिदिवा, इक्षुला, कृमि, करीषिणी, चित्रवाहा तथा चित्रसेना नदी
vedasmṛtāṁ vedavatīṁ tridivām ikṣulāṁ kṛmim | karīṣiṇīṁ citravāhāṁ citrasenāṁ ca nimnagām ||
سنجے نے کہا—میں دوسری ندیوں کے نام بھی بتاتا ہوں: ویدسمرتا، ویدوتی، تریدِوا، اکشُلا، کرمی، کریشِنی، چتروَاہا اور نشیب کی طرف بہنے والی چترسینا۔
संजय उवाच
The verse reinforces the Mahābhārata’s vision of Bhārata as a sacred, sustaining landscape: rivers are not merely physical features but life-supporting and culturally remembered realities, worthy of being preserved in collective memory by naming them.
Sañjaya continues a geographical catalogue, listing additional rivers of Bhārata-varṣa. This occurs within a broader descriptive passage that situates the Kurukṣetra narrative against the expanse of the land and its peoples.