Shloka 526
Arjuna’s Advance toward Bhīṣma; The Gāṇḍīva’s Signal and the Armies’ Convergence (भीष्माभिमुखगमनम् — गाण्डीवनिर्घोष-ध्वजवर्णनम्)
मूर्च्याभिपरीतात्मा ध्वजरयष्टिं समाश्रयत् । राजा भगदत्तसे इस प्रकार अत्यन्त घायल किये गये महाधनुर्धर महारथी भीमसेनने मूच्छसे व्याप्त हो ध्वजका डंडा थाम लिया
sañjaya uvāca | mūrchyābhiparītātmā dhvajarayaṣṭiṃ samāśrayat |
سنجے نے کہا—مُورچھا نے اسے گھیر لیا، ہوش دھندلا پڑ گیا تو وہ جھنڈے کے ڈنڈے کا سہارا لینے لگا۔ بھگدتّ کے ہاتھوں اس طرح سخت زخمی ہونے والا وہ عظیم کماندار اور مہارَتھی بھیم سین مُورچھا کی حالت میں علم کے ڈنڈے کو تھامے رہا۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical realism of war: even the strongest warrior can be overcome by pain and exhaustion, so true steadiness lies in endurance and humility rather than mere bravado.
Sañjaya reports that a warrior, overwhelmed by swooning from wounds, steadies himself by grasping the chariot’s banner-staff, indicating a momentary collapse and recovery amid intense fighting.