Shloka 59
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
तद् घोरमभवद् युद्ध तस्य तेषां च भारत । भारत! इस प्रकार महाबली भीमसेनने कितने ही बड़े-बड़े गजराजोंको नष्ट करके दूसरे प्राणियोंका भी विनाश आरम्भ किया। उन्होंने युद्धस्थलमें बहुत-से प्रमुख अश्वारोहियोंको मार गिराया। इस प्रकार भीमसेन और कलिंग सैनिकोंका वह युद्ध अत्यन्त घोर रूप धारण करता गया ।। ५८ ह || खलीनान्यथ योक्त्राणि कक्ष्याक्ष कनकोज्ज्वला:
tad ghoraṃ abhavad yuddhaṃ tasya teṣāṃ ca bhārata | khālīnān yatha yoktrāṇi kakṣyākṣa-kanakojjvalāḥ ||
سنجے نے کہا: “اے بھارت! اس کا اور ان جنگجوؤں کا وہ معرکہ نہایت ہولناک ہو گیا۔ مہابلی بھیم سین نے بہت سے گجراجوں کو نیست و نابود کر کے پھر دوسرے لڑنے والوں کی ہلاکت بھی شروع کر دی؛ اور میدان میں بہت سے نامور سواروں کو بھی گرا کر مار ڈالا۔ یوں بھیم اور کالِنگ کے سپاہیوں کی یہ ٹکر دن بدن زیادہ خوفناک صورت اختیار کرتی گئی۔”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the grim ethical tension of kṣatriya-dharma: even when duty demands fighting, war rapidly becomes ‘ghora’—a terrifying, dehumanizing force—reminding the listener that martial prowess carries grave moral weight and consequences.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Bhīma’s assault intensifies: he destroys many leading war-elephants and then fells prominent horsemen, causing the fight between Bhīma and the Kaliṅga contingent to become extremely fierce.