Shloka 40

Chapter 19: Prativyūha of the Pāṇḍavas — Vajra (Acala) Formation and Dawn Omens

Devanagari script

अथ संनहामानेषु सैन्येषु भरतर्षभ । निष्प्रभो5 भ्युद्ययौ सूर्य: सघोष॑ भूश्चचाल च,भरतभूषण! जब उभय-पक्षकी सेनाएँ युद्धके लिये पूर्णतः तैयार हो गयीं, उस समय सूर्यकी प्रभा फीकी पड़ गयी और भारी आवाजके साथ धरती काँपने लगी

Transliteration

atha saṃnahāmāneṣu sainyeṣu bharatarṣabha | niṣprabho 'bhyudyayau sūryaḥ saghoṣaṃ bhūś cacāla ca ||

Translation

سنجے نے کہا— اے بھرتوں کے سردار! جب دونوں لشکر پوری طرح مسلح ہو کر جنگ کے لیے آمادہ کھڑے ہو گئے، تب سورج کی تابانی ماند پڑ گئی اور ایک بھاری، شگونِ بد کی گرج کے ساتھ زمین لرز اٹھی۔

Word by Word

• अथ: then
• Type: Indeclinable
• Root: अथ

• संनहामानेषु: while (they) were arming/preparing
• संनहामानेषु: Adhikarana
• Type: Verb
• Root: संनह् (धातु)
• Form: शतृ (वर्तमान कृदन्त), Masculine/Neuter, Locative, Plural, Ātmanepada (middle sense)

• सैन्येषु: in the armies
• सैन्येषु: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: सैन्य
• Form: Neuter, Locative, Plural

• भरतर्षभ: O bull among the Bharatas
• Type: Noun
• Root: भरत-ऋषभ
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• निष्प्रभः: lusterless, dim
• Type: Adjective
• Root: निष्प्रभ
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• अभ्युद्ययौ: rose up, appeared
• Type: Verb
• Root: उद् + या (धातु) (अभि-उद्-या)
• Form: Perfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada

• सूर्यः: the sun
• सूर्यः: Karta
• Type: Noun
• Root: सूर्य
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• सघोषम्: with a loud sound
• Type: Indeclinable
• Root: स-घोष

• भूः: the earth
• भूः: Karta
• Type: Noun
• Root: भू
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• चचाल: shook, trembled
• Type: Verb
• Root: चल् (धातु)
• Form: Perfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Dhṛtarāṣṭra (implied by address bharatarṣabha)
• Sūrya (the Sun)
• Bhū (the Earth)
• the two armies (Kaurava and Pāṇḍava, implied)