Shloka 28
Śākadvīpa–Pramāṇa–Varṇana
Measurements and Description of Śākadvīpa
आरोग्यायु:प्रमाणाभ्यां द्विगुणं द्विगुणं तत: । जम्बूद्वीपसे अनेक प्रकारके रत्न अन्यान्य सब द्वीपोंमें वहाँकी प्रजाओंके उपयोगके लिये भेजे जाते हैं। कुरुश्रेष्ठ! ब्रह्मचर्य, सत्य और इन्ट्रियसंयमके प्रभावसे उन सब द्वीपोंकी प्रजाओंके आरोग्य और आयुका प्रमाण जम्बूद्वीपकी अपेक्षा उत्तरोत्तर दूना माना गया है ।। एको जनपदो राजन ड्ीपेष्वेतेषु भारत । उक्ता जनपदा येषु धर्मश्लैक: प्रदृश्यते,भरतवंशी नरेश! वास्तवमें इन देशोंमें एक ही जनपद है। जिन द्वीपोंमें अनेक जनपद बताये गये हैं, उनमें भी एक प्रकारका ही धर्म देखा जाता है
ārogyāyuḥpramāṇābhyāṃ dviguṇaṃ dviguṇaṃ tataḥ | jambūdvīpāt aneke prakārake ratnāny anyāni sarvadvīpeṣu tatra-tatra prajānāṃ upayogāya preṣyante | kuruśreṣṭha! brahmacarya-satya-indriya-saṃyamānāṃ prabhāvena teṣāṃ sarvadvīpānāṃ prajānām ārogyaṃ cāyuḥpramāṇaṃ ca jambūdvīpād uttarottaraṃ dvi-guṇaṃ manyate || eko janapado rājan dvīpeṣv eteṣu bhārata | uktā janapadā yeṣu dharmaśaikyaḥ pradṛśyate | bharatavaṃśin nareśa! vastutaḥ eteṣu deśeṣu eka eva janapadaḥ | yeṣu dvīpeṣu aneke janapadāḥ kathitāḥ, teṣv api eka-vidha eva dharmaḥ dṛśyate ||
اُن جزیروں میں صحت اور عمر کی مقدار جمبودویپ کے مقابلے میں دوگنی، اور اس سے آگے پھر دوگنی بتائی جاتی ہے۔ جمبودویپ کے طرح طرح کے رتن دوسرے جزیروں کو وہاں کی رعایا کے استعمال کے لیے بھیجے جاتے ہیں۔ اے کوروؤں میں برتر! برہماچریہ، سچائی اور حواس کے ضبط کی قوت سے اُن جزیروں کے باشندے جمبودویپ کے لوگوں کے مقابلے میں بتدریج زیادہ تندرست اور دراز عمر سمجھے جاتے ہیں۔ اے راجن، اے بھارت! اِن جزیروں میں حقیقتاً ایک ہی جنپد ہے؛ اور جہاں کئی جنپد بیان کیے گئے ہیں وہاں بھی ایک ہی دھرم یکساں طور پر غالب دکھائی دیتا ہے۔
संजय उवाच
Educational Q&A
Moral discipline—especially brahmacarya (regulated chastity), satya (truthfulness), and indriya-saṃyama (sense-restraint)—is presented as a causal basis for collective well-being: greater health and longer life. The passage also stresses dharma-śaikya, the idea that despite geographic plurality, a single ethical order can prevail.
Sanjaya is describing the traditional cosmographic dvīpas beyond Jambudvipa, noting that jewels are sent outward for the peoples’ use and that the inhabitants of those regions are said to enjoy progressively greater health and longevity. He adds that, in essence, these lands constitute one realm because the same dharma is observed throughout.