Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Bhīṣma’s Fall, the Arrow-bed (śara-talpa), and the Establishment of Guard

दिक्ष्वशान्तानि घोराणि व्याहरन्ति मृगद्धिजा: । नीचैर्गुध्रा निलीयन्ते भारतानां चमूं प्रति,“सम्पूर्ण दिशाओंमें पशु और पक्षी अशान्तिपूर्ण भयंकर बोली बोल रहे हैं। गीध नीचे आकर कौरव-सेनामें छिप रहे हैं

dikṣv aśāntāni ghorāṇi vyāharanti mṛgadvijāḥ | nīcair gṛdhrā nilīyante bhāratānāṃ camūṃ prati ||

ہر سمت جانور اور پرندے بےچینی سے ہولناک آوازیں نکال رہے ہیں۔ گِدھ نیچے جھپٹ کر آتے ہیں اور بھارتوں (کوروؤں) کی فوج کی طرف دبک کر منڈلا رہے ہیں۔

दिक्षुin the directions
दिक्षु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Locative, Plural
अशान्तानिunpeaceful, ominous
अशान्तानि:
Karta
TypeAdjective
Rootअशान्त
FormNeuter, Nominative, Plural
घोराणिterrible, dreadful
घोराणि:
Karta
TypeAdjective
Rootघोर
FormNeuter, Nominative, Plural
व्याहरन्तिutter, cry out
व्याहरन्ति:
TypeVerb
Rootव्याहृ
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
मृगाःbeasts, deer (animals)
मृगाः:
Karta
TypeNoun
Rootमृग
FormMasculine, Nominative, Plural
द्विजाःbirds
द्विजाः:
Karta
TypeNoun
Rootद्विज
FormMasculine, Nominative, Plural
नीचैःlow, downwards
नीचैः:
TypeIndeclinable
Rootनीचैः
गृध्राःvultures
गृध्राः:
Karta
TypeNoun
Rootगृध्र
FormMasculine, Nominative, Plural
निलीयन्तेhide themselves, settle down (conceal themselves)
निलीयन्ते:
TypeVerb
Rootनि-ली
FormPresent, Third, Plural, Atmanepada
भारताणाम्of the Bharatas (Kauravas/Pandavas; here: Kauravas as per context)
भारताणाम्:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Genitive, Plural
चमूम्army
चमूम्:
Karma
TypeNoun
Rootचमू
FormFeminine, Accusative, Singular
प्रतिtowards, against
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhāratas (Kauravas)
C
camū (army)
M
mṛga (beasts)
D
dvija (birds)
G
gṛdhra (vultures)

Educational Q&A

The verse highlights how nature mirrors moral disorder: inauspicious cries and vultures signal impending destruction, reminding that war—especially when driven by adharma—invites suffering and grim consequences.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the ominous portents around the battlefield: animals and birds cry fearfully in all directions, and vultures gather low near the Bhārata (Kaurava) host, foreshadowing heavy casualties.