Shloka 49
भीष्मस्य शरशय्या-प्राप्तिः
Bhīṣma’s Fall to the Arrow-Bed
तथा भीष्मजये गृध्नु: सौमदत्तिस्तु पाण्डवम् । कृतप्रतिकृते यत्ती योधयामासतू रणे,भीमसेन भीष्मके वधकी इच्छा रखकर महारथी भूरिश्रवापर चोट करते थे और भूरिश्रवा भीष्मकी विजय चाहता हुआ पाण्डुकुमार भीमसेनपर प्रहार करता था। वे दोनों युद्धमें एक-दूसरेके अस्त्रोंका प्रतीकार करते हुए लड़ रहे थे
tathā bhīṣmajaye gṛdhnuḥ saumadattis tu pāṇḍavam | kṛtapratikṛte yattī yodhayām āsatū raṇe ||
سنجے نے کہا—اسی طرح سومدَتّی کا بیٹا بھورِشروَا، بھیشم کی جیت کا خواہاں، پاندو کے بیٹے (بھیم سین) پر وار کرتا رہا۔ دونوں میدانِ جنگ میں ضرب کے بدلے ضرب دینے پر تُلے رہے؛ ایک دوسرے کے استروں کا توڑ کرتے ہوئے، جنگ کے پیدا کردہ لازمی انتقامی چکر میں بندھے رہے۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how allegiance to one’s side (seeking Bhīṣma’s victory) and the logic of retaliation (kṛta-pratikṛta) intensify conflict: in war, ethical intention is often narrowed to partisan duty, and violence tends to perpetuate itself through reciprocal striking and counter-striking.
Sañjaya reports that Bhūriśravā (Saumadatti), motivated by the wish for Bhīṣma’s success, attacks the Pāṇḍava Bhīma. Both warriors engage in a close contest, repeatedly countering each other’s weapons and returning blows in the thick of battle.