Shloka 20
Yuga-Lakṣaṇa and Varṣa-Pramāṇa Inquiry (युगलक्षण–वर्षप्रमाण–प्रश्न)
धृतराष्ट्र रवाच सुमहान् संशयो मेउद्य प्रोक्तोडयं संजय त्वया । प्रजा: कथं सूतपुत्र सम्प्राप्ता: श्यामतामिह,धृतराष्ट्र बोले--सूतपुत्र संजय! यह तो तुमने आज मुझसे महान् संशयकी बात कही है। भला, वहाँ रहनेमात्रसे प्रजा श्यामताको कैसे प्राप्त हो गयी?
dhṛtarāṣṭra uvāca—sumahān saṁśayo me ’dya prokto ’yaṁ sañjaya tvayā | prajāḥ kathaṁ sūtaputra samprāptāḥ śyāmatām iha ||
دھرتراشٹر نے کہا—اے سوت پتر سنجے! آج تم نے میرے سامنے ایک نہایت بڑا شبہ بیان کیا ہے۔ وہاں محض رہنے سے ہی رعایا یہاں سیاہی (شیامتا) کو کیسے پہنچ گئی؟
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how a ruler’s understanding can be clouded by uncertainty and second-hand reports; it foregrounds the ethical need for clarity and reliable perception before judgment, especially amid war and mass distress.
Dhṛtarāṣṭra reacts to Sañjaya’s description by expressing a strong doubt and asks how the people have become ‘darkened’ (gloom-stricken/obscured) merely by being present there, pressing Sañjaya for an explanation.