Shloka 12
अश्वमेधावसानम् — Dakṣiṇā-vibhāga and Avabhṛtha
Completion of the Aśvamedha
ततो दीनान् पशून् दृष्टवा ऋषयस्ते तपोधना: । ऊचुः: शक्रं: समागम्य नायं यज्ञविधि: शुभ:,उन पशुओंकी दयनीय अवस्था देखकर वे तपोधन ऋषि इन्द्रके पास जाकर बोले --“यह जो यज्ञमें पशुवधका विधान है, यह शुभकारक नहीं है
tato dīnān paśūn dṛṣṭvā ṛṣayas te tapodhanāḥ | ūcuḥ śakraṃ samāgamya nāyaṃ yajñavidhiḥ śubhaḥ ||
پھر اُن جانوروں کی نہایت دردناک حالت دیکھ کر وہ تپسیا کے دھنی رِشی شکر (اِندر) کے پاس گئے اور بولے—“یَجْیَ میں جانوروں کے قتل کا یہ طریقہ مبارک نہیں ہے۔”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds compassion and ethical scrutiny within ritual practice: even a sanctioned sacrificial procedure is questioned when it results in visible suffering, implying that auspiciousness (śubha) is inseparable from non-cruelty and dharmic intent.
Sages observe the sacrificial animals in a miserable state and, moved by concern, go to Indra (Śakra) to object that this yajña-procedure involving animal killing is not auspicious.