Shloka 33
Muñjavān on Himavat: Maheśvara’s abode, Śiva-stuti, and sacrificial gold
Chapter 8
(विरोचमानं वपुषा दिव्याभरणभूषितम् । अनाद्यन्तमजं शम्भुं सर्वव्यापिनमी श्वरम् ।। निस्त्रैगुण्यं निरुद्वेगं निर्मल॑ निधिमोजसाम् | प्रणम्य प्राउजलि: शर्व प्रयामि शरणं हरम् ।। (और इस प्रकार स्तुति करना)--जो अपने तेजस्वी श्रीविग्रहसे प्रकाशित हो रहे हैं, दिव्य आभूषणोंसे विभूषित हैं, आदि-अन्तसे रहित, अजन्मा, शम्भु, सर्वव्यापी, ईश्वर, त्रिगुणरहित, उद्वेगशून्य, निर्मल, ओज एवं तेजकी निधि एवं सबके पाप और दुःखको हर लेनेवाले हैं, उन भगवान् शंकरको हाथ जोड़ प्रणाम करके मैं उनकी शरणमें जाता हूँ ।। सम्मान्यं निश्चलं नित्यमकारणमलेपनम् | अध्यात्मवेदमासाद्य प्रयामि शरणं मुहु: ।। जो सम्माननीय, निश्चल, नित्य, कारणरहित, निर्लेप और अध्यात्मतत्त्वके ज्ञाता हैं, उन भगवान् शिवके निकट पहुँचकर मैं बारंबार उन्हींकी शरणमें जाता हूँ ।। यस्य नित्य॑ं विदु: स्थान मोक्षमध्यात्मचिन्तका: । योगिनस्तत्त्वमार्गस्था: कैवल्यं पदमक्षरम् ।। य॑ विदुः सड़निर्मुक्ता: सामान्यं समदर्शिन: । त॑ प्रपद्ये जगद्योनिमयोनिं निर्गुणात्मकम् ।। अध्यात्मतत्त्वका विचार करनेवाले ज्ञानी पुरुष मोक्षतत्त्वमें जिनकी स्थिति मानते हैं तथा तत्त्वमार्गमें परिनिष्ठित योगीजन अविनाशी कैवल्य पदको जिनका स्वरूप समझते हैं और आसक्तिशून्य समदर्शी महात्मा जिन्हें सर्वत्र समानरूपसे स्थित समझते हैं, उन योनिरहित जगत्कारणभूत निर्गुण परमात्मा शिवकी मैं शरण लेता हूँ ।। असृजद् यस्तु भूरादीन् सप्तलोकान् सनातनान् | स्थित: सत्योपरि स्थाणु त॑ं प्रपद्ये सनातनम् ।। जिन्होंने सत्यलोकके ऊपर स्थित होकर भू आदि सात सनातन लोकोंकी सृष्टि की है, उन स्थाणुरूप सनातन शिवकी मैं शरण लेता हूँ ।। भक्तानां सुलभं त॑ हि दुर्लभं दूरपातिनाम् । अदूरस्थममु देवं प्रकृते: परत: स्थितम् ।। नमामि सर्वलोकस्थं व्रजामि शरणं शिवम् ।) जो भक्तोंके लिये सुलभ और दूर (विमुख) रहनेवाले लोगोंके लिये दुर्लभ हैं, जो सबके निकट और प्रकृतिसे परे विराजमान हैं, उन सर्वलोकव्यापी महादेव शिवको मैं नमस्कार करता और उनकी शरण लेता हूँ ।। एवं कृत्वा नमस्तस्मै महादेवाय रंहसे । महात्मने क्षितिपते तत्सुवर्णमवाप्स्यसि,पृथ्वीनाथ! इस प्रकार वेगशाली महात्मा महादेवजीको नमस्कार करके तुम वह सुवर्ण- राशि प्राप्त कर लोगे
virocamānaṃ vapuṣā divyābharaṇabhūṣitam | anādyantam ajaṃ śambhuṃ sarvavyāpinam īśvaram || nistraiguṇyaṃ nirudvegaṃ nirmalaṃ nidhim ojasām | praṇamya prāñjaliḥ śarvaṃ prayāmi śaraṇaṃ haram || sammānyaṃ niścalaṃ nityam akāraṇam alepanam | adhyātmavedaṃ āsādya prayāmi śaraṇaṃ muhuḥ || yasya nityaṃ viduḥ sthānaṃ mokṣam adhyātmacintakāḥ | yoginas tattvamārgasthāḥ kaivalyaṃ padam akṣaram || yaṃ viduḥ saṅganirmuktāḥ sāmānyaṃ samadarśinaḥ | taṃ prapadye jagadyonim ayonim nirguṇātmakam || asṛjad yas tu bhūrādīn saptalokān sanātanān | sthitaḥ satyopari sthāṇu taṃ prapadye sanātanam || bhaktānāṃ sulabhaṃ taṃ hi durlabhaṃ dūrapātinām | adūrastham amuṃ devaṃ prakṛteḥ parataḥ sthitam || namāmi sarvalokasthaṃ vrajāmi śaraṇaṃ śivam || evaṃ kṛtvā namas tasmai mahādevāya raṃhase | mahātmane kṣitipate tat suvarṇam avāpsyasi ||
سَمورت نے کہا— میں ہاتھ جوڑ کر شَروَ—ہَری، گناہ و رنج کے ہارنے والے—کو نمسکار کرتا ہوں؛ جو دیوی زیورات سے آراستہ، تابناک پیکر والے، آغاز و انجام سے ماورا، اَج (بے ولادت)، شَمبھو، ہمہ گیر اور پرمیشور ہیں؛ جو تین گُنوں سے پرے، اضطراب سے پاک، نہایت شفاف اور روحانی قوت کے خزانے ہیں۔ جو ہمیشہ قابلِ تعظیم، غیر متزلزل، ازلی، بے سبب، بے لَپٹ اور باطنِ نفس کے عارف ہیں—اُن کے حضور پہنچ کر میں بار بار اُنہی کی پناہ لیتا ہوں۔ جو لوگ آتما-تتّو کا دھیان کرتے ہیں وہ اُن کے مقام کو موکش جانتے ہیں؛ تَتّو مارگ پر قائم یوگی اُنہیں اَکشَے کیولیہ پد سمجھتے ہیں؛ اور بے رغبت، ہم نظر مہاتما اُنہیں ہر جگہ یکساں طور پر موجود جانتے ہیں۔ اُس جگت کے سرچشمہ—جو خود بے سرچشمہ—اور نِرگُن سوروپ شِو کی میں شरण لیتا ہوں۔ وہ ازلی ستھانُو، جو ستیہ لوک کے اوپر قائم رہ کر بھو وغیرہ سات سناتن لوکوں کو رچنے والا ہے—اُسی سناتن کی میں پناہ لیتا ہوں۔ وہ بھکتوں کے لیے سهل الوصول ہے، مگر جو دور رہتے ہیں اُن کے لیے دشوار؛ وہ قریب بھی ہے اور پھر بھی پرکرتی سے ماورا۔ میں اُس دیوتا کو نمسکار کرتا ہوں جو سب لوکوں میں व्याप्त ہے؛ میں شِو کی پناہ میں جاتا ہوں۔ اور اے زمین کے پالک! یوں تیز و توانا مہادیو کو نمسکار کر کے تم وہ سونے کا ڈھیر حاصل کرو گے۔
संवर्त उवाच
Educational Q&A
The passage teaches śaraṇāgati (taking refuge) in Śiva as the transcendent, nirguṇa reality who is nevertheless near and accessible to devotees. Ethically, it contrasts devotion and inner orientation with deliberate distance (vimuḵhatā): the divine is ‘easy’ for the devoted but ‘hard’ for those who keep away. It also links liberation (mokṣa/kaivalya) with adhyātma-jñāna and freedom from attachment.
Saṃvarta offers an extended praise and surrender to Mahādeva Śiva, describing him through theological and yogic attributes (creator of worlds, beyond guṇas, goal of yogins). He then assures the addressed king (‘lord of the earth’) that by bowing to this swift and mighty Mahādeva in this manner, the king will obtain the promised hoard of gold.