युद्धसंग्रहः
Kurukṣetra Campaign in Summary
देवगन्धर्वा ऊचु: साधक: सर्वरधर्माणामसुराणां विनाशक: । त्वं स्रष्टा सृज्यमाधारं कारणं धर्मवेदवित् ।।
devagandharvā ūcuḥ—sādhakaḥ sarvadharmāṇām asurāṇāṁ vināśakaḥ | tvaṁ sraṣṭā sṛjyam ādhāraṁ kāraṇaṁ dharmavedavit || tvayā yat kriyate deva na jānīmo ’tra māyayā | kevalaṁ tvābhijānīmaḥ śaraṇaṁ parameśvaram || brahmādīnāṁ ca govinda sānnidhyaṁ śaraṇaṁ namaḥ || vaiśampāyana uvāca—iti stute ’mānuṣaiś ca pūjite devakīsute | śakrasadṛśapratīkāśo babhūva sa hi śailarāṭ ||
دیوتاؤں اور گندھروؤں نے کہا: “اے بھگون! آپ تمام دھرموں کے پورا کرنے والے اور اسوروں کے ہلاک کرنے والے ہیں۔ آپ ہی سَرشتا ہیں؛ آپ ہی سَرجِت جگت ہیں اور آپ ہی اس کا آدھار ہیں۔ آپ ہی سب کے کارن ہیں اور دھرم و ویدوں کے جاننے والے ہیں۔ اے دیو! آپ اپنی مایا سے جو کچھ کرتے ہیں، ہم یہاں اسے سمجھ نہیں پاتے؛ ہم صرف آپ ہی کو جانتے ہیں—آپ ہی پرم پناہ، پرمیشور ہیں۔ اے گووند! آپ برہما وغیرہ دیوتاؤں کو بھی اپنا سانِدھیہ اور شَرَن عطا کرتے ہیں۔ آپ کو نمسکار ہے۔” وَیشَمپایَن نے کہا: “یوں دیوتاؤں اور گندھروؤں جیسے غیر انسانی ہستیوں کی ستوتی اور پوجا سے دیوکی نندن شری کرشن کی تعظیم ہو رہی تھی؛ تب پہاڑوں کا راجا رَیوَتَک اندَر کے دیوی بھون کی مانند درخشاں دکھائی دیا۔”
वैशम्पायन उवाच
The passage teaches śaraṇāgati (taking refuge): even exalted celestial beings confess the limits of their understanding before the Lord’s māyā and affirm Kṛṣṇa as the creator, the created order, its support, and the ultimate knower of Dharma and the Vedas—hence the supreme refuge.
Devas and Gandharvas offer a hymn of praise to Kṛṣṇa (Devakī’s son). As they worship him, the narrator Vaiśampāyana describes the setting—Mount Raivataka—becoming radiant, appearing like Indra’s heavenly abode, highlighting the divine presence and its transformative splendor.