Shloka 2
Brahmopadeśa: Adhipatitva-kathana, Dharma-lakṣaṇa, and Kṣetra–Kṣetrajña Viveka
Book 14, Chapter 43
अवि: पशाूनां सर्वेषामहिस्तु बिलवासिनाम् | गवां गोवृषभश्चैव स्त्रीणां पुरुष एव च,ब्रह्माजीनी कहा--महर्षियो! मनुष्योंका राजा तो रजोगुणसे युक्त क्षत्रिय है। सवारियोंमें हाथी, बनवासियोंमें सिंह, समस्त पशुओंमें भेड़ और बिलमें रहनेवालोंमें सर्प, गौओंमें बैल एवं स्त्रियोंमें पुरुष प्रधान है
vāyudeva uvāca | aviḥ paśūnāṁ sarveṣām ahis tu bilavāsinām | gavāṁ govṛṣabhaś caiva strīṇāṁ puruṣa eva ca ||
وایودیو نے کہا—تمام پالتو جانوروں میں بھیڑ کو مقدم مانا گیا ہے؛ بلوں میں رہنے والوں میں سانپ برتر ہے۔ گایوں میں بیل سب سے اعلیٰ ہے، اور عورتوں میں مرد کو اصل و مقدم سمجھا گیا ہے۔
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse uses familiar examples to assert that within each category there is a recognized ‘chief’ or preeminent representative. It functions as a didactic illustration of how precedence and leadership are conventionally understood in worldly and social contexts.
Vāyudeva is speaking to sages in a teaching mode, listing examples of ‘the foremost’ in different groups (livestock, burrow-dwellers, cattle, and gender roles) as part of a broader discourse on order and authority.