Shloka 22
Brāhmaṇa-vandana: Criteria for Veneration, Disciplined Speech, and Protective Kingship (अनुशासनपर्व, अध्याय ८)
नारी तु पत्यभावे वै देवरं कुरुते पतिम् । पृथिवी ब्राह्मणालाभे क्षत्रियं कुरुते पतिम्,जैसे नारी पतिके अभावमें देवरको पति बनाती है, उसी प्रकार पृथ्वी ब्राह्मणके न मिलनेपर ही क्षत्रियको अपना अधिपति बनाती है
nārī tu patyabhāve vai devaraṃ kurute patim | pṛthivī brāhmaṇālābhe kṣatriyaṃ kurute patim |
بھیشم نے کہا—جیسے عورت شوہر کے نہ ہونے پر دیور کو شوہر کے طور پر قبول کر لیتی ہے، اسی طرح زمین برہمن کے نہ ملنے پر کشتری کو اپنا حاکم مان لیتی ہے۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches a hierarchy of rightful leadership: ideally the Brāhmaṇa (as dharma-guiding authority) is foremost, but when that is unavailable, the Kṣatriya is accepted as ruler-protector to preserve order; the analogy illustrates pragmatic dharma—choosing the next-best legitimate support in a crisis.
In Bhīṣma’s instruction on dharma and governance, he uses a social analogy (a widow accepting the devara) to explain how the Earth/kingdom accepts a Kṣatriya’s sovereignty when a Brāhmaṇa is not present to lead—emphasizing continuity of protection and rule.