Shloka 24
Phala of Vrata, Niyama, Svādhyāya, Dama, Satya, Brahmacarya, and Service (व्रत-नियम-स्वाध्याय-दम-सत्य-ब्रह्मचर्य-शुश्रूषा-फलप्रश्नः)
वैदूर्यार्फप्रकाशानि रूप्यरुक्ममयानि च । तरुणादित्यवर्णानि स्थावराणि चराणि च,“कोई चन्द्रमण्डलके समान उज्ज्वल थे। किन्हींपर क्षुद्रघंटियोंसे युक्त झालरें लगी थीं। उनमें सैकड़ों कक्षाएँ और मंजिलें थीं। उनके भीतर जलाशय और वन-उपवन सुशोभित थे। कितनोंका प्रकाश नीलमणिमय सूर्यके समान था। कितने ही चाँदी और सोनेके बने हुए थे। दिन्हीं-किन्हीं भवनोंके रंग प्रातःकालीन सूर्यके समान लाल थे। उनमेंसे कुछ विमान या भवन तो स्थावर थे और कुछ इच्छानुसार विचरनेवाले थे
bhīṣma uvāca | vaidūryārkaprakāśāni rūpyarukmamayāni ca | taruṇādityavarṇāni sthāvarāṇi carāṇi ca |
کچھ ویمان ویدوریہ (بلی کی آنکھ) کی مانند اور آفتاب کی طرح روشن تھے؛ کچھ چاندی اور سونے سے بنے تھے۔ کچھ کا رنگ نوخیز صبح کے سورج کی مانند سرخی مائل تھا۔ اُن میں بعض ساکن تھے اور بعض اپنی مرضی کے مطابق گردش کر سکتے تھے۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the Mahabharata’s moral imagination: righteous merit (dharma) is portrayed as yielding refined, luminous rewards—symbolized by radiant, gem-like, gold-and-silver vimānas—suggesting that ethical conduct culminates in elevated states of being and honor.
Bhishma is describing splendid vimānas—some shining like cat’s-eye gems and the sun, some made of silver and gold, some red like the morning sun—distinguishing between those that are stationary and those that can move freely at will.