Shloka 12
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
तपसा रूपसौभाग्यं रत्नानि विविधानि च । प्राप्पते कर्मणा सर्व न दैवादकृतात्मना,मनुष्यको तपस्यासे रूप, सौभाग्य और नाना प्रकारके रत्न प्राप्त होते हैं। इस प्रकार कर्मसे सब कुछ मिल सकता है; परंतु भाग्यके भरोसे निकम्मे बैठे रहनेवालेको कुछ नहीं मिलता
Bhīṣma uvāca — tapasā rūpa-saubhāgyaṁ ratnāni vividhāni ca | prāpyate karmaṇā sarvaṁ na daivād akṛtātmanā ||
ریاضت سے حسن و سعادت اور طرح طرح کے جواہرات حاصل ہوتے ہیں۔ سب کچھ اپنے عمل سے ملتا ہے؛ مگر جو بےضبطِ نفس ہو کر محض تقدیر کے سہارے بیٹھا رہے، اسے کچھ نہیں ملتا۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Results such as prosperity, beauty, and valuable attainments come primarily through tapas (disciplined effort) and karma (personal action). Mere dependence on fate, especially without self-discipline, yields no achievement.
In Bhishma’s instruction (Anushasana Parva), he emphasizes an ethical principle for the listener: cultivate self-control and sustained effort, rather than passively attributing outcomes to destiny.