Previous Verse
Next Verse

Shloka 91

मातङ्ग–शक्रसंवादः

Mataṅga–Śakra Dialogue on Tapas, Status, and Moral Qualities

योनिर्वरिष्ठा विरजा वितन्वी शय्याचिरा वारिवहा यशोदा । विश्वावती चाकृतिरिष्टसिद्धा गज़ोक्षितानां भुवनस्य पन्था:

yonir variṣṭhā virajā vitanvī śayyācirā vārivahā yaśodā | viśvāvatī cākṛtir iṣṭasiddhā gajo'kṣitānāṃ bhuvanasya panthāḥ ||

سِدھ نے کہا—وہ سب ہستیوں کی سب سے برتر اصل و رحم ہے—بےداغ، ہمہ گیر اور وسیع الامتداد؛ قدیم جائے آرام و پناہ؛ پانی کو اٹھائے بہانے والی؛ نام و نان بخشنے والی۔ وہ پورے کائنات کو سنبھالتی ہے؛ اس کی ہیئت ہی مطلوبہ کامیابی اور درست کِرتکرتیہ ہے۔ وہ دنیا کا راستہ اور سہارا ہے—ثابت و متحرک، عظیم اور دیرپا سب کو تھامنے والی۔

योनिḥwomb; source; origin
योनिḥ:
Karta
TypeNoun
Rootयोनि
FormFeminine, Nominative, Singular
वरिष्ठाmost excellent
वरिष्ठा:
Karta
TypeAdjective
Rootवरिष्ठ (वर)
FormFeminine, Nominative, Singular
विरजाstainless; free from impurity
विरजा:
Karta
TypeAdjective
Rootविरज
FormFeminine, Nominative, Singular
वितन्वीspreading; expansive
वितन्वी:
Karta
TypeAdjective
Rootवितन्विन्
FormFeminine, Nominative, Singular
शय्याbed; couch; resting-place
शय्या:
Karta
TypeNoun
Rootशय्या
FormFeminine, Nominative, Singular
चिराlong-lasting; enduring
चिरा:
Karta
TypeAdjective
Rootचिर
FormFeminine, Nominative, Singular
वारिवहाwater-bearing (cloud)
वारिवहा:
Karta
TypeAdjective
Rootवारिवह
FormFeminine, Nominative, Singular
यशोदाgiver of fame; bestower of glory
यशोदा:
Karta
TypeNoun
Rootयशोदा
FormFeminine, Nominative, Singular
विश्वावतीall-containing; universal
विश्वावती:
Karta
TypeAdjective
Rootविश्वावत्
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
आकृतिḥform; shape; appearance
आकृतिḥ:
Karta
TypeNoun
Rootआकृति
FormFeminine, Nominative, Singular
इष्टसिद्धाaccomplishing what is desired; granting wished-for success
इष्टसिद्धा:
Karta
TypeAdjective
Rootइष्टसिद्ध
FormFeminine, Nominative, Singular
गजोक्षितानाम्of those sprinkled/washed by elephants
गजोक्षितानाम्:
TypeNoun
Rootगजोक्षित
FormMasculine, Genitive, Plural
भुवनस्यof the world
भुवनस्य:
TypeNoun
Rootभुवन
FormNeuter, Genitive, Singular
पन्थाःpath; way
पन्थाः:
Karta
TypeNoun
Rootपथिन्
FormMasculine, Nominative, Singular

सिद्ध उवाच

S
Siddha (speaker)
E
Earth / Prithivī (implied as the praised ‘source’ and ‘support’)
W
World (bhuvana)
W
Waters / clouds (vārivahā)
E
Elephants / the mighty (gaja)

Educational Q&A

The verse presents the Earth (or the sustaining ground of existence) as pure, ancient, and universally supportive—reminding the listener that dharma rests on recognizing and honoring the foundational support that nourishes all beings, without partiality.

A Siddha delivers a hymn-like description, enumerating exalted epithets for the sustaining principle identified with the Earth: origin, support, bearer of waters, giver of prosperity and fame, and the very path by which the world endures.