रुद्र-स्तवराजः (Rudra-Stavarāja) — Exempla of Śiva’s Boons and the Hymn’s Phalaśruti
कला: काष्ठा लवा मात्रा मुहूर्ताहःक्षपा: क्षणा: । विश्वेक्षेत्र प्रजाबीज॑ लिड्रमाद्यस्तु निर्गम:
vāyudeva uvāca | kalāḥ kāṣṭhā lavā mātrā muhūrtāhaḥkṣapāḥ kṣaṇāḥ | viśvakṣetraṁ prajābījaṁ liṅgam ādyas tu nirgamaḥ ||
وایودیو نے کہا— کلا، کاشٹھا، لَو، ماترا، مُہورت، دن اور رات، اور کشن—یہ سب زمانے کی پیمائشیں اور تقسیمات ہیں۔ وہی کائنات-روپ درخت کی بنیاد ہے؛ وہی تمام مخلوقات کا بیج-سبب ہے؛ وہی وہ لطیف ‘لِنگ’ ہے جس سے اَویَکت کا استدلال کیا جاتا ہے؛ اور تخلیق میں سب سے پہلے ظاہر ہونے والا بھی وہی ہے۔
वायुदेव उवाच
The verse presents a metaphysical teaching: Time is articulated through its traditional subdivisions, and behind these measures stands a primordial principle—support of the cosmos, seed of beings, subtle sign of the unmanifest, and the first manifestation in creation.
Vāyudeva is describing cosmic principles rather than a battlefield event: he enumerates units of time and then characterizes the foundational source that underlies the universe and initiates the process of manifestation.