Previous Verse
Next Verse

Shloka 128

Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration

Anuśāsana-parva 17

त्रिलोचनो विषण्णाड्रो मणिविद्धों जटाधर: । बिन्दुर्विसर्ग: सुमुख: शर: सर्वायुध: सह:

trilocano viṣaṇṇāḍro maṇividdho jaṭādharaḥ | bindur visargaḥ sumukhaḥ śaraḥ sarvāyudhaḥ sahaḥ ||

وایو دیو نے کہا—وہ سہ چشم (تری لوچن) ہے؛ سراسر بے صورت اور اعضا سے پاک؛ جواہراتی زیور کے لیے چھیدے ہوئے کانوں والا، جٹا دھاری۔ وہ ‘بِندو’ اور ‘وِسَرگ’ ہے؛ خوش رُو ہے؛ وہ خود تیر کی صورت ہے؛ ہر ہتھیار سے آراستہ ہے؛ اور نہایت بردبار ہے۔

त्रिलोचनःthree-eyed
त्रिलोचनः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रिलोचन
FormMasculine, Nominative, Singular
विषण्णाड्रःformless/without limbs (as glossed)
विषण्णाड्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootविषण्णाड्र
FormMasculine, Nominative, Singular
मणिविद्धःpierced for gems (ear-pierced for earrings)
मणिविद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootमणिविद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
जटाधरःbearing matted locks
जटाधरः:
Karta
TypeAdjective
Rootजटाधर
FormMasculine, Nominative, Singular
बिन्दुःbindu; anusvāra-dot
बिन्दुः:
Karta
TypeNoun
Rootबिन्दु
FormMasculine, Nominative, Singular
विसर्गःvisarga (ḥ-sound)
विसर्गः:
Karta
TypeNoun
Rootविसर्ग
FormMasculine, Nominative, Singular
सुमुखःfair-faced
सुमुखः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुमुख
FormMasculine, Nominative, Singular
शरःarrow
शरः:
Karta
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वायुधःhaving all weapons
सर्वायुधः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वायुध
FormMasculine, Nominative, Singular
सहःenduring; patient
सहः:
Karta
TypeAdjective
Rootसह
FormMasculine, Nominative, Singular

वायुदेव उवाच

वायुदेव (Vāyu-deva)
त्रिलोचन (Trilocana/Śiva)
बिन्दु (Bindu/anusvāra)
विसर्ग (Visarga)

Educational Q&A

The verse presents a devotional-theological vision in which the supreme deity (identified by Śiva-epithets like ‘Trilocana’ and ‘Jaṭādhara’) transcends form yet pervades all forms—including sacred sound-signs (bindu, visarga) and instruments of power (arrow, all weapons). Ethically, it implies that ultimate authority and refuge lie in the formless-yet-immanent divine, beyond mere external appearances.

Vāyu-deva is reciting a litany of names and attributes—an encomium—describing the deity through paradoxical qualities (formless yet adorned, ascetic yet beautiful) and through symbolic identifications with phonetic markers and weapons, emphasizing omnipresence and supremacy.