Shloka 51

अध्याय १६ — शङ्कर-उमा-वरदानम् तथा तण्डि-स्तुतिः (Śaṅkara–Umā Boon-Granting and Taṇḍi’s Hymn)

Devanagari script

मृत्युर्यमो हुताशश्व॒ काल: संहारवेगवान्‌ । कालस्य परमा योनि: कालक्षायं सनातन:,मृत्यु, यम, अग्नि, संहारके लिये वेगशशाली काल, कालके परम कारण तथा सनातन काल भी--ये महादेव ही हैं

Transliteration

mṛtyur yamo hutāśaś ca kālaḥ saṃhāravegavān | kālasya paramā yoniḥ kālakṣayaṃ sanātanaḥ ||

Translation

وایودیو نے کہا—موت، یم اور اگنی؛ سنہار کے لیے تیزرو کال؛ کال کا اعلیٰ ترین سرچشمہ؛ اور وہ سناتن حقیقت جس میں خود کال کا بھی زوال ہو جاتا ہے—یہ سب مہادیو ہی ہیں۔

Word by Word

• मृत्युः: death
• मृत्युः: Karta
• Type: Noun
• Root: मृत्यु
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• यमः: Yama (lord of death)
• यमः: Karta
• Type: Noun
• Root: यम
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• हुताशः: Agni, fire
• हुताशः: Karta
• Type: Noun
• Root: हुताश
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• कालः: Time; Death-time
• कालः: Karta
• Type: Noun
• Root: काल
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• संहारवेगवान्: possessing the force/impetus of destruction
• Type: Adjective
• Root: संहारवेगवत्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• कालस्य: of Time
• Type: Noun
• Root: काल
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• परमा: supreme, highest
• Type: Adjective
• Root: परम
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• योनिḥ: source, origin, womb
• योनिḥ: Karta
• Type: Noun
• Root: योनि
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• कालक्षयम्: the destruction/end of Time
• कालक्षयम्: Karma
• Type: Noun
• Root: कालक्षय
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• सनातनः: eternal
• Type: Adjective
• Root: सनातन
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

वायुदेव उवाच

Characters & Entities

• Vāyudeva
• Mṛtyu (Death)
• Yama
• Agni (Hutāśa)
• Kāla (Time)
• Mahādeva (Śiva)