Previous Verse
Next Verse

Shloka 173

मार्तण्डस्यात्मजावेतौ संज्ञानासाविनिर्गतौ । नासत्य और दस्न--ये दोनों अश्विनीकुमारके नामसे प्रसिद्ध हैं। इनकी उत्पत्ति भगवान्‌ सूर्यके वीर्यसे हुई है। ये अश्वरूपधारिणी संज्ञा देवीके नाकसे प्रकट हुऐ थे (ये सब मिलाकर तैंतीस देवता हैं)

mārtaṇḍasyātmajāv etau saṃjñānāsāvinirgatau | nāsatyau ca dasnau ca—etau dvāv aśvinīkumārau nāmnā prasiddhau | etayor utpattiḥ bhagavataḥ sūryasya vīryataḥ | aśvarūpadhāriṇyāḥ saṃjñādevyā nāsikāto nirgatāv iti | (ete sarve militvā trayastriṃśad devāḥ)

بھیشم نے کہا—“یہ دونوں مارتنڈ (سورج) کے فرزند ہیں؛ گھوڑی کی صورت اختیار کرنے والی دیوی سنجنا کے نتھنوں سے وہ ظاہر ہوئے۔ ناستیہ اور دسر—یہ دونوں اشوِنی کُماروں کے نام سے مشہور ہیں؛ ان کی پیدائش دیواکر کے وِیرْیَ سے ہوئی۔ یوں یہ دیوتا تینتیس کی روایتی گنتی میں شامل ہیں۔”

मार्तण्डस्यof Mārtaṇḍa (the Sun)
मार्तण्डस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootमार्तण्ड
FormMasculine, Genitive, Singular
आत्मजौtwo sons
आत्मजौ:
Karta
TypeNoun
Rootआत्मज
FormMasculine, Nominative, Dual
एतौthese two
एतौ:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Dual
संज्ञानासात्from Saṃjñā’s nose
संज्ञानासात्:
Apadana
TypeNoun
Rootसंज्ञानासा
FormFeminine, Ablative, Singular
विनिर्गतौhaving come forth / emerged
विनिर्गतौ:
Karta
TypeVerb
Rootविनिर्गम्
FormMasculine, Nominative, Dual, क्त (past passive participle, used adjectivally)

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
M
Mārtaṇḍa (Sūrya)
S
Sūrya
S
Saṃjñā-devī
N
Nāsatya
D
Dasra
A
Aśvinī-kumāras
T
trayastriṃśad devāḥ (the thirty-three gods)

Educational Q&A

The passage preserves a traditional Vedic genealogy: the Aśvin twins (Nāsatya and Dasra) are divine beings born from the Sun’s potency through Saṃjñā’s mare-form, and they belong to the canonical group of thirty-three gods—emphasizing continuity of sacred tradition and the ordered cosmology underlying dharma.

Bhīṣma is enumerating and identifying deities: he explains the names and birth-story of the Aśvinī-kumāras, stating that they emerged from Saṃjñā-devī’s nostrils while she had taken a mare’s form, and that their father is Mārtaṇḍa (Sūrya).