Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

Pratyakṣa–Āgama–Ācāra: Doubt, Proof, and the Practice of Dharma (प्रत्यक्ष–आगम–आचारविचारः)

चीर्व्वा द्वादशवर्षाणि दीक्षामेतां मनोगताम्‌ | अरणीसपितं स्कन्धे बद्ध्वा गच्छत्यनावृत:

cīrvvā dvādaśavarṣāṇi dīkṣām etāṁ manogatām | araṇīsapitaṁ skandhe baddhvā gacchaty anāvṛtaḥ ||

بارہ برس تک دل میں ٹھہرائی ہوئی اس دیكشا کو نبھا کر، وہ ارَنی کے ساتھ لکڑیاں (سمِدھا) کندھے پر باندھتا ہے اور پیچھے مڑے بغیر روانہ ہو جاتا ہے۔

चीर्व्वाhaving practiced/observed
चीर्व्वा:
Adhikarana
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि
द्वादशवर्षाणिtwelve years
द्वादशवर्षाणि:
Karma
TypeNoun
Rootद्वादशवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, द्वितीया, बहुवचन
दीक्षाम्vow/initiatory observance
दीक्षाम्:
Karma
TypeNoun
Rootदीक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्री, द्वितीया, एकवचन
एताम्this
एताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्री, द्वितीया, एकवचन
मनोगताम्conceived in the mind/mental
मनोगताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमनोगत (प्रातिपदिक)
Formस्त्री, द्वितीया, एकवचन
अरणीसपितम्provided with aranis (fire-sticks)
अरणीसपितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअरणीसपित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, द्वितीया, एकवचन
स्कन्धेon the shoulder
स्कन्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्कन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुं, सप्तमी, एकवचन
बद्ध्वाhaving bound/tied
बद्ध्वा:
Adhikarana
TypeVerb
Rootबन्ध् (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि
गच्छतिgoes
गच्छति:
Karta
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
अनावृतःuncovered/unclad
अनावृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनावृत (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन

श्रीमहेश्वर उवाच

Ś
Śrī Maheśvara (speaker)
D
dīkṣā (vow/consecration)
A
araṇī (fire-sticks)
S
samid (kindling)
S
skandha (shoulder)

Educational Q&A

The verse highlights steadfastness in dharma: a vow (dīkṣā) must be sustained over time with inner resolve (manogatā) and outward discipline, proceeding without wavering (anāvṛtaḥ).

Maheśvara describes an ascetic/ritual practitioner who, after maintaining a twelve-year consecrated observance, departs carrying the ritual implements for fire (araṇi and kindling) on his shoulder, symbolizing readiness for sacred rite and unwavering commitment.