Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
लोकनाथ! सुरेश्वर! इनके अतिरिक्त रोहिणी (कपिला) जातिकी बहुत-सी दुधारू गौएँ तथा बहुसंख्यक साँड़ भी मैं प्रतिदिन ब्राह्मणोंको दान करता था; परंतु उन सब दानोंके फलसे भी मैं इस लोकमें नहीं आया हूँ ।।
Bhagīratha uvāca: Lokanātha! Sureśvara! etebhyaḥ pṛthak rohiṇī-kapilā-jātīyā bahvyo dhenavaḥ bahavaś ca vṛṣabhāḥ mayā pratidinaṃ brāhmaṇebhyo dīyante sma; tathāpi teṣāṃ sarveṣāṃ dānānāṃ phalena aham asmin loke nāgataḥ. Triṃśad-agnīn ahaṃ brahmajña yajaṃś ca yat pratidinaṃ; aṣṭakṛtvaḥ sarvamedhaiḥ, saptakṛtvaś ca naramedhaiḥ, aṣṭāviṃśati-śataṃ viśvajit-yajñaiḥ ca iṣṭavān; tathāpi deveśvara! teṣāṃ yajñānāṃ phalena api aham iha nāgataḥ.
بھگیرتھ نے کہا—“اے لوک ناتھ! اے سُریشور! اِن کے علاوہ میں روزانہ برہمنوں کو روہِنی (کپیلا) نسل کی بہت سی دودھ دینے والی گائیں اور بے شمار سانڈ خیرات میں دیتا تھا؛ پھر بھی اُن سب دانوں کے پھل سے میں اس مقام تک نہیں پہنچا۔ میں نے نِتّیہ ترتیب سے تیس بار اگنی چَین اور یَجَن کیے؛ آٹھ بار سروَمیَدھ، سات بار نَرمیَدھ اور ایک سو اٹھائیس بار وِشوَجِت یَگّیہ کیے؛ لیکن اے دیویشور! اُن یَگّیوں کے پھل سے بھی میں یہاں نہیں آیا۔”
भगीरथ उवाच
Bhagīratha emphasizes that sheer accumulation of ritual acts—lavish gifts and repeated sacrifices—does not automatically guarantee the desired spiritual or existential attainment; some deeper factor (such as intention, purity, truthfulness, or a specific unresolved cause) must determine the outcome.
Bhagīratha addresses a supreme divine figure, recounting the vast scale of his charities and Vedic sacrifices (agnicayana, sarvamedha, naramedha, viśvajit) and expressing that, despite these, he has not attained the expected result—setting up a search for the true reason behind his present condition.