Shloka 31
Śakuntalā’s Satya-Discourse and the Recognition of Bharata (शकुन्तला–सत्योपदेशः; भरतप्रतिग्रहः)
वन्या गजवरास्तत्र ममृदुर्मनुजान् बहून् । तद् वनं बलमेघेन शरधारेण संवृतम् | व्यरोचत मृगाकीर्ण राज्ञा हतमृगाधिपम्,बड़े-बड़े जंगली हाथियोंने भी वहाँ भागते समय बहुत-से मनुष्योंको कुचल डाला। वहाँ बाणरूपी जलकी धारा बरसानेवाले सैन्यरूपी बादलोंने उस वनरूपी व्योमको सब ओरसे घेर लिया था। महाराज दुष्यन्तने जहाँके सिंहोंको मार डाला था, वह हिंसक पशुओंसे भरा हुआ वन बड़ी शोभा पा रहा था
vaiśampāyana uvāca |
vanyā gajavarās tatra mamṛdur manujān bahūn |
tad vanaṃ balameghena śaradhāreṇa saṃvṛtam |
vyarocata mṛgākīrṇaṃ rājñā hatamṛgādhipam |
وہاں طاقتور جنگلی ہاتھی بھاگتے بھاگتے بہت سے آدمیوں کو روند گئے۔ وہ جنگل گویا آسمان تھا—چاروں طرف لشکرِ ابر نے اسے گھیر لیا تھا اور تیر وں کی بارش کی دھاریں برس رہی تھیں۔ درندوں سے بھرا وہ جنگل اور بھی درخشاں تھا، کیونکہ بادشاہ نے اس کے مِرگادھِپ (شیر) کو پہلے ہی مار گرایا تھا۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical cost of violence: in the chaos of armed conflict (and royal hunting), not only intended targets but many innocents suffer. It also hints at the king’s power over nature and men, inviting reflection on restraint and responsibility in the use of force.
A forest scene turns into a battlefield-like tableau: wild elephants crush fleeing people, while an army surrounds the area and showers arrows like rain. The forest is described as crowded with beasts and made ‘splendid’ in a grim sense because the king has already killed its chief predators (lions).