Shloka 14
Śakuntalā’s Satya-Discourse and the Recognition of Bharata (शकुन्तला–सत्योपदेशः; भरतप्रतिग्रहः)
द्विजक्षत्रियविट्शूद्रा निर्यान्तमनुजग्मिरे । ददृशुर्वर्धभानास्ते आशीर्भिश्च॒ जयेन च,इस प्रकार महाराज वनमें हिंसक पशुओंका शिकार खेलनेके लिये बड़ी प्रसन्नताके साथ नगरसे बाहर निकले। वे देवराज इन्द्रके समान पराक्रमी थे। मतवाले हाथीकी पीठपर बैठकर यात्रा करनेवाले उन महाराज दुष्यन्तके पीछे-पीछे ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य और शूद्र सभी वर्णोके लोग गये और सब आशीर्वाद एवं विजयसूचक वचनोंद्वारा उनके अभ्युदयकी कामना करते हुए उनकी ओर देखते रहे
vaśiṣṭha uvāca: dvijakṣatriyaviṭśūdrā niryāntam anujagmire | dadṛśur vardhabhānās te āśīrbhiś ca jayena ca ||
وَیشَمپایَن نے کہا—جب راجا شہر سے روانہ ہوا تو برہمن، کشتری، ویش اور شودر—چاروں ورنوں کے لوگ اس کے پیچھے پیچھے چلے۔ وہ اسے دیکھتے ہوئے مبارک دعائیں دیتے اور ‘جَے’ کے نعرے بلند کرتے رہے، اور اس کی کامیابی اور خیریت کی آرزو کرتے رہے۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ideal of a king’s public legitimacy: society collectively supports the ruler’s undertaking through blessings and auspicious acclamations. Ethically, it reflects the expectation that royal action (such as an expedition) is undertaken under communal goodwill and within the framework of dharma.
As the king departs (in this episode, Duṣyanta setting out), people from all four varnas follow him and watch him, offering benedictions and victory-cries (‘jaya’), signaling public approval and wishing him success.