कल्माषपाद-शाप-कारणम्
Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse
(कुरूद्धवा यतो यूयं कौरवा: कुरवस्तथा । पौरवा आजमीढाक्ष भारता भरतर्षभ || तापत्यमखिल प्रोक्तं वृत्तान्तं तव पूर्वकम् । पुरोहितमुखा यूय॑ भुड्ग्ध्वं वै पृथिवीमिमाम् ।।
gandharva uvāca |
kurūddhavā yato yūyaṃ kauravāḥ kuravas tathā |
pauravā ājamīḍhākṣa bhāratā bharatarṣabha ||
tāpatyam akhilaṃ proktaṃ vṛttāntaṃ tava pūrvakam |
purohitamukhā yūyaṃ bhuṅkdhvaṃ vai pṛthivīm imām ||
گندھرو نے کہا—چونکہ تم کُرو سے پیدا ہوئے ہو، اس لیے تم ‘کوروَ’ اور ‘کورووَنشی’ کہلاتے ہو۔ اسی طرح پُرو کی نسل سے ہونے کے باعث ‘پوروَ’؛ اجمیڑھ کے خاندان میں جنم لینے سے ‘آجمیڑھ’؛ اور بھرت کی نسل میں پیدا ہونے سے، اے بھرتوں کے شریشٹھ، ‘بھارت’ کہلاتے ہو۔ یوں میں نے تمہاری پیش رو ماتا تپتی کا پورا قدیم احوال تمہیں سنا دیا۔ اب تم اپنے پُروہت کو آگے رکھ کر اس زمین کی حفاظت کرو اور دھرم کے مطابق اس سے بہرہ یاب ہو۔
गन्धर्व उवाच
Dynastic power is framed as legitimate only when exercised under dharma: the king should place the purohita (custodian of ritual and counsel) in front and then protect and ‘enjoy’ the earth—i.e., rule responsibly, not merely possess.
A Gandharva concludes the Tapatī episode by explaining the various lineage-based names of the Kuru descendants (Kaurava, Paurava, Ājamīḍha, Bhārata) and then exhorts them to govern the realm with the guidance of their priest.