Previous Verse

Shloka 172

कल्माषपाद-शाप-कारणम्

Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse

(कुरूद्धवा यतो यूयं कौरवा: कुरवस्तथा । पौरवा आजमीढाक्ष भारता भरतर्षभ || तापत्यमखिल प्रोक्तं वृत्तान्तं तव पूर्वकम्‌ । पुरोहितमुखा यूय॑ भुड्ग्ध्वं वै पृथिवीमिमाम्‌ ।।

gandharva uvāca |

kurūddhavā yato yūyaṃ kauravāḥ kuravas tathā |

pauravā ājamīḍhākṣa bhāratā bharatarṣabha ||

tāpatyam akhilaṃ proktaṃ vṛttāntaṃ tava pūrvakam |

purohitamukhā yūyaṃ bhuṅkdhvaṃ vai pṛthivīm imām ||

گندھرو نے کہا—چونکہ تم کُرو سے پیدا ہوئے ہو، اس لیے تم ‘کوروَ’ اور ‘کورووَنشی’ کہلاتے ہو۔ اسی طرح پُرو کی نسل سے ہونے کے باعث ‘پوروَ’؛ اجمیڑھ کے خاندان میں جنم لینے سے ‘آجمیڑھ’؛ اور بھرت کی نسل میں پیدا ہونے سے، اے بھرتوں کے شریشٹھ، ‘بھارت’ کہلاتے ہو۔ یوں میں نے تمہاری پیش رو ماتا تپتی کا پورا قدیم احوال تمہیں سنا دیا۔ اب تم اپنے پُروہت کو آگے رکھ کر اس زمین کی حفاظت کرو اور دھرم کے مطابق اس سے بہرہ یاب ہو۔

कुरोःof Kuru
कुरोः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुरु
FormMasculine, Genitive, Singular
उद्भवाḥborn/originating
उद्भवाḥ:
Karta
TypeNoun
Rootउद्भव
FormMasculine, Nominative, Plural
यतःsince/because
यतः:
TypeIndeclinable
Rootयतः
यूयम्you (all)
यूयम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Plural
कौरवाःKauravas
कौरवाः:
Karta
TypeNoun
Rootकौरव
FormMasculine, Nominative, Plural
कुरवःKurūs (members of Kuru line)
कुरवः:
Karta
TypeNoun
Rootकुरु
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाlikewise/so
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
पौरवाःPauravas (descendants of Puru)
पौरवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपौरव
FormMasculine, Nominative, Plural
आजमीढाक्षO Ajamiḍhākṣa (epithet/name in address)
आजमीढाक्ष:
TypeNoun
Rootआजमीढाक्ष
FormMasculine, Vocative, Singular
भारताḥBhāratas (descendants of Bharata)
भारताḥ:
Karta
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Nominative, Plural
भरतर्षभO bull among the Bhāratas
भरतर्षभ:
TypeNoun
Rootभरतर्षभ
FormMasculine, Vocative, Singular
तापत्याम्of Tapatī
तापत्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतापती
FormFeminine, Genitive, Singular
अखिलम्entire/complete
अखिलम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअखिल
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रोक्तम्told/declared
प्रोक्तम्:
TypeVerb
Rootप्र-वच्
FormNeuter, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)
वृत्तान्तम्account/narrative
वृत्तान्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृत्तान्त
FormMasculine, Accusative, Singular
तवto you/for you; of you
तव:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
पूर्वकम्preceding/earlier (as background)
पूर्वकम्:
TypeAdjective
Rootपूर्वक
FormNeuter, Accusative, Singular
पुरोहितthe priest
पुरोहित:
TypeNoun
Rootपुरोहित
FormMasculine, Accusative, Singular
मुखाःhaving as the foremost/at the head
मुखाः:
TypeNoun
Rootमुख
FormMasculine, Nominative, Plural
यूयम्you (all)
यूयम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Plural
भुङ्क्त्वम्having enjoyed/after enjoying; (intended) enjoy
भुङ्क्त्वम्:
TypeVerb
Rootभुज्
Form—, —, —, Absolutive/gerund (क्त्वा-प्रत्यय; here in -त्वम् form)
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी
FormFeminine, Accusative, Singular
इमाम्this
इमाम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Accusative, Singular

गन्धर्व उवाच

G
Gandharva
K
Kuru
K
Kaurava
K
Kuru (people/lineage)
P
Puru
P
Paurava
A
Ajamīḍha
B
Bharata
T
Tapatī
P
Purohita
P
Pṛthivī (Earth)

Educational Q&A

Dynastic power is framed as legitimate only when exercised under dharma: the king should place the purohita (custodian of ritual and counsel) in front and then protect and ‘enjoy’ the earth—i.e., rule responsibly, not merely possess.

A Gandharva concludes the Tapatī episode by explaining the various lineage-based names of the Kuru descendants (Kaurava, Paurava, Ājamīḍha, Bhārata) and then exhorts them to govern the realm with the guidance of their priest.