Shloka 48
धृतराष्ट्र–दुर्योधन संवादः
Vāraṇāvata-vivāsana-nīti: Dhṛtarāṣṭra and Duryodhana’s Policy Dialogue
तच्छुत्वान्तहितं भूतमन्तरिक्षस्थमब्रवीत् । अश्वस्येवास्य यत् स्थाम नदत: प्रदिशो गतम्,उसे सुनकर अन्तरिक्षमें स्थित किसी अदृश्य चेतनने कहा--“इस बालकके चिल्लाते समय अश्वके समान शब्द सम्पूर्ण दिशाओंमें गूँज उठा है; अतः यह अअश्वत्थामा नामसे ही प्रसिद्ध होगा।” उस पुत्रसे भरद्वाजनन्दन द्रोणको बड़ी प्रसन्नता हुई
tac chrutvāntarhitaṃ bhūtam antarīkṣastham abravīt | aśvasyevāsyayat sthāma nadataḥ pradiśo gatam ||
یہ سن کر فضا میں موجود ایک پوشیدہ ہستی نے کہا—“اس بچے کے رونے میں گھوڑے جیسی قوت ہے؛ اس کی آواز سب سمتوں میں پھیل گئی ہے۔”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the Mahābhārata motif that a person’s name and future renown can be linked to an early sign (nimitta). The child’s extraordinary cry becomes a marker of identity and destiny, affirmed by an impartial, otherworldly witness.
At Aśvatthāmā’s birth, his cry is so forceful that it echoes in all directions like a horse’s neigh. An invisible being in the sky declares that this is why he will be known as “Aśvatthāmā,” and Droṇa is pleased on hearing this pronouncement about his son.