Shloka 20

Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)

Devanagari script

दश बालाज्जले क्रीडन्‌ भुजाभ्यां परिगृहार सः । आस्ते सम सलिले मग्नो मृतकल्पान्‌ विमुड्चति

Transliteration

daśa bālāj jale krīḍan bhujābhyāṃ parigṛhāra saḥ | āste sama-salile magno mṛta-kalpān vimuñcati ||

Translation

ویشَمپاین نے کہا—پانی میں کھیلتے ہوئے وہ اپنی دونوں بانہوں سے دھرتراشٹر کے دس لڑکوں کو جکڑ لیتا اور دیر تک اسی پانی میں ڈوبا رہتا؛ جب وہ نیم مردہ سے ہو جاتے تب ہی انہیں چھوڑتا۔

Word by Word

• दश: ten
• दश: Karma
• Type: Adjective
• Root: दशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, बहुवचन

• बालान्: boys/children (sons)
• बालान्: Karma
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, बहुवचन

• जले: in water
• जले: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, सप्तमी, एकवचन

• क्रीडन्: playing
• क्रीडन्: Karta
• Type: Verb
• Root: क्रीड् (धातु)
• Form: शतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन

• भुजाभ्याम्: with (his) two arms
• भुजाभ्याम्: Karana
• Type: Noun
• Root: भुजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्री, तृतीया, द्विवचन

• परिगृह्य: having seized/held
• Type: Verb
• Root: परि-ग्रह् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)

• आहरत्: he drew/dragged (them)
• Type: Verb
• Root: आ-हृ (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतन भूत), प्रथम, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• आस्ते: he stays/remains
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद

• सम: together/fully (intensively)
• Type: Indeclinable
• Root: सम (अव्यय/उपसर्गार्थक)
• Form: अव्यय

• सलिले: in the water
• सलिले: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, सप्तमी, एकवचन

• मग्नः: submerged/sunk
• मग्नः: Karta
• Type: Adjective
• Root: मग्न (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: क्त (भूतकृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन

• मृतकल्पान्: as if dead/near-dead
• मृतकल्पान्: Karma
• Type: Adjective
• Root: मृत-कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, बहुवचन

• विमुञ्चति: he releases/lets go
• Type: Verb
• Root: वि-मुच् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Dhṛtarāṣṭra
• Dhṛtarāṣṭra’s ten sons (the Kaurava boys)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Strength and skill, even in play, must be governed by restraint and compassion; when sport becomes a means to injure or humiliate, it turns into adharma and plants seeds of lasting hostility.

What is happening in the narrative?

During water-play, a powerful youth seizes Dhṛtarāṣṭra’s ten boys, holds them underwater for a long time, and releases them only when they are nearly unconscious—an act presented as harsh and dangerous rather than harmless play.