Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Adhyāya 125: Raṅga-pradarśana — Arjuna’s Entry and Astric Demonstration (रङ्गप्रदर्शनम्)

वैशम्पायन उवाच (तस्यास्तद्‌ वचन श्रुत्वा कुन्ती शोकाग्नितापिता । पपात सहसा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुम: ।।

vaiśampāyana uvāca | tasyās tad vacanaṃ śrutvā kuntī śokāgnitāpitā | papāta sahasā bhūmau chinnamūla iva drumaḥ || niśceṣṭhā patitā bhūmau mohān naiva cacāla sā || kuntīm utthāpya mādrī ca mohenāviṣṭacetanām | ehi ehi iti tāṃ kuntīṃ darśayām āsa kauravam || pādayoḥ patitā kuntī punar utthāya bhūmipam | sasmītena tu vaktreṇa gadantam iva bhārata | parirabhya tadā mohād vilalāpākulendriyā || mādrī cāpi samāliṅgya rājānaṃ vilalāpa sā ||

وَیشَمپایَن نے کہا—مادری کی بات سن کر کُنتی، جو غم کی آگ سے جھلس رہی تھی، جڑ کٹے درخت کی طرح یکایک زمین پر گر پڑی۔ بے ہوشی کے سبب وہ بے حس و حرکت پڑی رہی، ہل بھی نہ سکی۔ مادری نے اس کی بے خودی میں ڈوبی ہوئی حالت میں اسے اٹھایا اور “آؤ، آؤ” کہہ کر اسے کورو راج پانڈو کے دیدار کے لیے لے گئی۔ کُنتی اٹھی اور پھر بادشاہ کے قدموں میں جا گری۔ اس کے چہرے پر ہلکی سی مسکراہٹ تھی، گویا وہ ابھی کچھ کہنے ہی والا ہو۔ تب کُنتی نے حیرت و بے خودی میں اسے سینے سے لگا لیا اور حواس باختہ ہو کر دردناک نوحہ کرنے لگی۔ مادری نے بھی راجا کو گلے لگا کر رونا پیٹنا شروع کیا۔

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular
तस्याःof her
तस्याः:
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Genitive, Singular
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
वचनम्speech/words
वचनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवचन
FormNeuter, Accusative, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु
Formक्त्वा (absolutive), Active
कुन्तीKuntī
कुन्ती:
Karta
TypeNoun
Rootकुन्ती
FormFeminine, Nominative, Singular
शोकाग्नि-तापिताburnt by the fire of grief
शोकाग्नि-तापिता:
TypeAdjective
Rootतापित (√तप्/तप् caus.)
FormFeminine, Nominative, Singular
पपातfell
पपात:
TypeVerb
Rootपत्
FormPerfect, 3, Singular
सहसाsuddenly
सहसा:
TypeIndeclinable
Rootसहसा
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूमि
FormFeminine, Locative, Singular
छिन्न-मूलःwith roots cut off
छिन्न-मूलः:
TypeAdjective
Rootछिन्न (√छिद्) + मूल
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike/as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
द्रुमःa tree
द्रुमः:
TypeNoun
Rootद्रुम
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Kuntī
M
Mādrī
P
Pāṇḍu
K
Kuru king (Kaurava in the sense of Kuru ruler)

Educational Q&A

The passage highlights how even the disciplined life of a dharmic royal household cannot prevent grief from overwhelming the body and mind. It implicitly teaches compassion toward human frailty and points to the Mahābhārata’s ethical realism: dharma is pursued amid powerful emotions, not in their absence.

After hearing Mādrī, Kuntī collapses in shock and grief. Mādrī revives her and brings her to see Pāṇḍu. Kuntī falls at his feet, embraces him, and laments; Mādrī also embraces Pāṇḍu and mourns—marking the immediate aftermath of the king’s death.