Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

Adhyāya 123 — Droṇa’s Pedagogy: Arjuna’s Preeminence, Ekalavya’s Self-Training, and the Bhāsa-Lakṣya Trial

युगपस्तृणप: काष्णिनिन्दिश्षित्ररथस्तथा । त्रयोदश: शालिशिरा: पर्जन्यश्व चतुर्दश:

yugapastṛṇapaḥ kārṣṇinandiś citrarathas tathā | trayodaśaḥ śāliśirāḥ parjanyaśvaś caturdaśaḥ || bhīmasena tathā ugrasenau ūrṇāyur anaghaḥ | gopatiś ca dhṛtarāṣṭraḥ sūryavarcāś ca aṣṭamaḥ || yugapaḥ tṛṇapaḥ kārṣṇi nandiś citrarathaḥ punaḥ | śāliśirā trayodaśaḥ parjanyaśvaś caturdaśaḥ || pañcadaśaḥ kaliḥ ṣoḍaśo nāradaḥ | ṛtvā bṛhattvā bṛhakaś ca mahāmanā karālaḥ || brahmacārī tathā vikhyāto guṇavān suvarṇaḥ | viśvāvasuś ca bhūmanyuḥ sucandraḥ śaruś ca || gītamādhuryasaṃpannau suvikhyātau hāhā hūhū | rājan ete sarve devagandharvāḥ tatra samāgatāḥ ||

یوگپ، ترِنپ، کارشنی، نندی اور چتررتھ؛ تیرہواں شالِشِرا اور چودہواں پرجنیہ شْوَ—یہ بھی وہاں آئے۔

युगपत्simultaneously
युगपत्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयुगपत्
FormAvyaya
तृणपःTṛṇapa (a Gandharva name)
तृणपः:
Karta
TypeNoun
Rootतृणप
FormMasculine, Nominative, Singular
काष्णिःKāṣṇi (a Gandharva name)
काष्णिः:
Karta
TypeNoun
Rootकाष्णि
FormMasculine, Nominative, Singular
नन्दिःNandi (a Gandharva name)
नन्दिः:
Karta
TypeNoun
Rootनन्दि
FormMasculine, Nominative, Singular
चित्ररथःCitraratha (lit. 'having a splendid chariot'; a Gandharva name)
चित्ररथः:
Karta
TypeNoun
Rootचित्ररथ
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाalso/and
तथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतथा
FormAvyaya
त्रयोदशःthirteenth
त्रयोदशः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रयोदश
FormMasculine, Nominative, Singular
शालिशिराःŚāliśirā (a Gandharva name)
शालिशिराः:
Karta
TypeNoun
Rootशालिशिर
FormMasculine, Nominative, Singular
पर्जन्यश्वःParjanyaśva (a Gandharva name)
पर्जन्यश्वः:
Karta
TypeNoun
Rootपर्जन्यश्व
FormMasculine, Nominative, Singular
चतुर्दशःfourteenth
चतुर्दशः:
Karta
TypeAdjective
Rootचतुर्दश
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya (implied by rājan)
G
Gandharvas (Devagandharvas)
Y
Yugapa
T
Tṛṇapa
K
Kārṣṇi
N
Nandi
C
Citraratha
Ś
Śāliśirā
P
Parjanyaśva
B
Bhīmasena (Gandharva name in this list)
U
Ugrasena
Ū
Ūrṇāyu
A
Anagha
G
Gopati
D
Dhṛtarāṣṭra (Gandharva name in this list)
S
Sūryavarcā
K
Kali
N
Nārada
Ṛtvā
B
Bṛhattvā
B
Bṛhaka
K
Karāla
B
Brahmacārī (as an epithet/name in the list)
S
Suvarṇa
V
Viśvāvasu
B
Bhūmanyu
S
Sucandra
Ś
Śaru
H
Hāhā
H
Hūhū

Educational Q&A

The passage primarily functions as an enumerative catalogue, highlighting the Mahābhārata’s vision of a cosmos where divine artists (Gandharvas) participate in sacred and royal assemblies. Ethically, it underscores reverence for ordered tradition (naming, lineage, and roles) and the cultural value placed on disciplined excellence—especially music, virtue (guṇavān), and ascetic restraint (brahmacārī).

Vaiśampāyana lists the Gandharvas who arrived at a particular gathering, naming many individually (including famed singers Hāhā and Hūhū). The verse is part of a larger scene-setting sequence that establishes who is present and the grandeur of the assembly.