Shloka 226
कृपकृपी-जननम्
The Birth of Kṛpa and Kṛpī; Kṛpa’s Attainment of Astras
तथैवास्मिन् मम क्षेत्रे कथं वै सम्भवेत् प्रजा । इस लोकमें श्रेष्ठ पुरुष पितृ-ऋणसे मुक्त होनेके लिये संतानोत्पत्तिका प्रयत्न करते और स्वयं ही पुत्ररूपमें जन्म लेते हैं। जैसे मैं अपने पिताके क्षेत्रमें महर्षि व्यासद्वारा उत्पन्न हुआ हूँ
tathaivāsmin mama kṣetre kathaṃ vai sambhavet prajā |
وَیشَمپایَن نے کہا— “تو پھر میرے اس ‘کھیت’ (قانونی دائرۂ نسل) میں اولاد آخر کیسے پیدا ہو سکتی ہے؟ پِتْرِ-رِṇ (آبائی قرض) سے نجات کے لیے شریف لوگ اولاد کی کوشش کرتے ہیں، اور باپ گویا بیٹے کی صورت میں دوبارہ جنم لیتا ہے۔ جیسے میں اپنے باپ کے کھیت میں مہارشی ویاس کے ذریعے پیدا ہوا، ویسے ہی میرے اس کھیت میں اولاد کی پیدائش کیسے ممکن ہوگی؟”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the dharmic idea of pitṛ-ṛṇa: one seeks progeny to continue the lineage and discharge obligations to ancestors; the ‘field’ (kṣetra) symbolizes the rightful context in which offspring are generated.
The speaker raises a pointed question about how children can be produced within his own rightful ‘field,’ invoking the broader narrative precedent of extraordinary begetting associated with Vyāsa and lineage-continuation.