Shloka 5

Īśvara-gītā: Brahman as All-Pervading—Kāla, Prakṛti–Puruṣa, Tattva-Evolution, and Mokṣa

Devanagari script

अभिन्नं भिन्नसंस्थानं शाश्वतं ध्रु वमव्ययम् / निर्गुणं परमं व्योम तज्ज्ञानं सूरयो विदुः

Transliteration

abhinnaṃ bhinnasaṃsthānaṃ śāśvataṃ dhru vamavyayam / nirguṇaṃ paramaṃ vyoma tajjñānaṃ sūrayo viduḥ

Translation

اہلِ حکمت جانتے ہیں کہ وہی پرم ویوم (برہمن) ہی سچا گیان ہے—غیر منقسم ہو کر بھی گوناگوں صورتوں میں ظاہر، ازلی، ثابت، لازوال اور نِرگُن۔

Word by Word

• अभिन्नम्: undivided
• अभिन्नम्: विशेषण (कर्मविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अभिन्न (कृदन्त; भिद् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कृदन्तः—भूतकर्मणि क्त (भिन्न) नञ्-पूर्वक

• भिन्न-संस्थानम्: having differentiated forms/structures
• भिन्न-संस्थानम्: विशेषण (कर्मविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: भिन्न (कृदन्त; भिद् धातु) + संस्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (भिन्नं संस्थानं यस्य)

• शाश्वतम्: eternal
• शाश्वतम्: विशेषण (कर्मविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: शाश्वत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ध्रुवम्: fixed, constant
• ध्रुवम्: विशेषण (कर्मविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अव्ययम्: imperishable
• अव्ययम्: विशेषण (कर्मविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• निर्गुणम्: without qualities (guṇas)
• निर्गुणम्: विशेषण (कर्मविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: निर्गुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परमम्: supreme
• परमम्: विशेषण (कर्मविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• व्योम: space, sky (the supreme ether)
• व्योम: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्योमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; व्योमन्-शब्दस्य रूपम्

• तत्-ज्ञानम्: knowledge of That
• तत्-ज्ञानम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (तस्य ज्ञानम्)

• सूरयः: the sages, the wise
• सूरयः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन

• विदुः: know
• विदुः: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Lord Kūrma (Vishnu) teaching Indradyumna—within the Ishvara Gita discourse

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Brahman (Paramam Vyoma)
• Nirguṇa
• Sūrayaḥ (sages)

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It presents the Supreme as non-dual and indivisible in essence (abhinna), yet manifesting as the many (bhinna-saṃsthāna), and as nirguṇa—beyond the guṇas—thereby indicating Atman/Brahman as the unchanging reality underlying all appearances.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The verse emphasizes Jñāna-yoga: contemplative discernment of the imperishable, nirguṇa Brahman as the all-pervading ‘parama vyoma.’ In the Kurma Purana’s Ishvara Gita frame, such knowledge supports meditative absorption by withdrawing attention from changing forms to the constant, attribute-transcending ground.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

By defining the Supreme as one, nirguṇa, and all-pervading, it allows Shaiva and Vaishnava names/forms to be understood as differing manifestations of the same undivided reality—supporting the Kurma Purana’s synthesis rather than sectarian separation.