Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

Tāmasa Sarga, the Androgynous Division of Brahmā, and the Lineages of Dharma and Adharma

यज्ञस्य दक्षिणायां तु पुत्रा द्वादश जज्ञिरे / यामा इति समाक्यता देवाः स्वायंभुवे ऽन्तरे

yajñasya dakṣiṇāyāṃ tu putrā dvādaśa jajñire / yāmā iti samākyatā devāḥ svāyaṃbhuve 'ntare

یَجْن کی زوجہ دکشِنا سے بارہ بیٹے پیدا ہوئے؛ سوایمبھُو منونتر میں وہ ‘یام’ نامی دیوتا کہلائے۔

यज्ञस्यof Yajña
यज्ञस्य:
Sambandha/Genitive (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
दक्षिणायाम्in Dakṣiṇā
दक्षिणायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
तुindeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक निपात (but/indeed)
पुत्राःsons
पुत्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन
द्वादशtwelve
द्वादश:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वादश (संख्या-प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formसंख्यावाचक; प्रथमा-बहुवचनार्थे पुत्राः इत्यस्य विशेषण (twelve)
जज्ञिरेwere born
जज्ञिरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद
यामाःYāmas
यामाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; नाम (proper name)
इतिthus (called)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/नामनिर्देशार्थक अव्यय (quotative)
समाक्याताःnamed/called
समाक्याताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeVerb
Rootसम्+आ√ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; देवाः इत्यस्य विशेषण
देवाःgods
देवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन
स्वायंभुवेin the Svāyambhuva (era)
स्वायंभुवे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootस्वायंभुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अन्तरे इत्यस्य विशेषण (in the Svāyambhuva [Manvantara])
अन्तरेin the period/manvantara
अन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

Sūta (narrator) recounting Purāṇic genealogy/manvantara lore

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Y
Yajña
D
Dakṣiṇā
Y
Yāmas
S
Svāyambhuva Manu
S
Svāyambhuva Manvantara

FAQs

Indirectly: it frames cosmic order through Manvantara cycles, where divine functions manifest as specific classes of devas; the Atman/Īśvara is implied as the stable ground behind these changing cosmic administrations.

No direct yogic technique is taught in this verse; it supplies cosmological context (Manvantara and deva lineages) that the Kurma Purana later connects to dharma, worship, and—especially in the Upari-bhaga—Pāśupata-oriented discipline and devotion.

By using Yajña (a divine principle often associated with Viṣṇu’s sustaining order) and cosmic cycles, it supports the Purāṇic synthesis where sacrificial order and lordship are shared theological language—later harmonized explicitly with Śaiva teachings in the Kurma Purana.