Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 15

Puṣkara-dvīpa, Lokāloka, and the Measure of the Brahmāṇḍa

Cosmic Egg

Devanagari script

एतै सप्त महालोकाः पातालाः सप्तकीर्तिताः / ब्रह्माण्डस्यैष विस्तारः संक्षेपेण मयोदितः

Transliteration

etai sapta mahālokāḥ pātālāḥ saptakīrtitāḥ / brahmāṇḍasyaiṣa vistāraḥ saṃkṣepeṇa mayoditaḥ

Translation

یوں یہ سات مہالوک اور سات پاتال بیان کیے گئے۔ برہمانڈ کی یہی وسعت اور ساخت میں نے اختصار کے ساتھ بیان کی ہے۔

Word by Word

• एतैः: by these
• एतैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण/Instrumental), बहुवचनम्; सर्वनाम-विशेषणम् (demonstrative adjective)

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्या-शब्दः; महालोकाः/पातालाः इत्यस्य विशेषणम्

• महा-लोकाः: great worlds
• महा-लोकाः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महत् + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तृ/Nominative), बहुवचनम्; कर्मधारयः (महान्तः लोकाः)

• पातालाः: netherworlds
• पातालाः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाताल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; महालोकाः इत्यस्य समुच्चय/अपादान-रूपेण सूचीकरणम्

• सप्त-कीर्तिताः: declared as seven
• सप्त-कीर्तिताः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्त (संख्या) + कीर्तित (कृदन्त; √कीर्त्/कीर्तय्)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle) ‘कीर्तित’ = ‘proclaimed’; तत्पुरुषः (सप्तधा कीर्तिताः)

• ब्रह्माण्डस्य: of the cosmic egg (universe)
• ब्रह्माण्डस्य: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + अण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध/Genitive), एकवचनम्; तत्पुरुषः (ब्रह्मणः अण्डम्)

• एषः: this
• एषः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• विस्तारः: expansion; description in detail
• विस्तारः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विस्तार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• संक्षेपेण: briefly; in summary
• संक्षेपेण: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: संक्षेप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण/Instrumental), एकवचनम्; क्रियाविशेषणार्थे (adverbial instrumental)

• मया: by me
• मया: कर्ता (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• उदितः: stated
• उदितः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उदित (कृदन्त; √वद्/√उद्+√इ?; here ‘उद्+√वद्’ sense ‘said/uttered’)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP) ‘spoken/declared’

Speaker

Sūta (narrator) summarizing the cosmographic teaching in the Kurma Purana frame-narrative

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Brahmanda
• Sapta Lokas
• Sapta Patalas

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

This verse is primarily cosmographic: it summarizes the universe (Brahmāṇḍa) as a structured field of experience—seven higher lokas and seven pātālas—within which embodied beings live out karma; it does not directly define Ātman, but frames the domain in which liberation-oriented teachings (elsewhere in the Purāṇa) operate.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

No specific yoga practice is taught in this verse; it functions as a concluding summary of cosmology. In the Kurma Purana, such mapping supports dharma and sādhana by situating human life within a graded cosmos, while yoga instructions are treated more explicitly in other sections (notably the Upari-bhāga’s Ishvara Gītā discourse).

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

This verse does not explicitly mention Śiva or Viṣṇu; it presents a shared Purāṇic cosmology. In the Kurma Purana’s broader Shaiva–Vaishnava synthesis, such cosmological order is ultimately upheld by the one Supreme Lord understood through both Śaiva and Vaiṣṇava theological lenses.