Home›Kurma Purana›Purva Bhaga›Adhyaya 44›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 1

Meru-Topography: Cities of Brahmā and the Dikpālas; Descent of Gaṅgā; Varṣa-Lotus and Boundary Mountains

Devanagari script

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां सहितायां पूर्वविभागे त्रिचत्वारिशो ऽध्यायः सूत उवाच चतुर्दशसहस्त्रणि योजनानां महापुरी / मेरोरुपरि विख्याता देवदेवस्य वेधसः

Transliteration

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ sahitāyāṃ pūrvavibhāge tricatvāriśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca caturdaśasahastraṇi yojanānāṃ mahāpurī / merorupari vikhyātā devadevasya vedhasaḥ

Translation

یوں شری کورم پران کی شٹ ساہستری سنہتا کے پوروَ بھاگ میں چوالیسواں ادھیائے۔ سوت نے کہا—کوہِ مِیرو کے اوپر دیودیو ویدھس (برہما) کی عظیم نگری مشہور ہے، جو چودہ ہزار یوجن تک پھیلی ہوئی ہے۔

Word by Word
इतिthus
इति:
Nipata (निपात/Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-सूचक निपात (quotative/closure particle)
श्री-कूर्म-पुराणेin the Śrī Kūrma Purāṇa
श्री-कूर्म-पुराणे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + कूर्म (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; नपुंसकलिङ्ग; तत्पुरुष-समासः (name): in the Śrī Kūrma Purāṇa
षट्-साहस्त्र्याम्in the six-thousand (recension)
षट्-साहस्त्र्याम्:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootषट् (संख्या) + साहस्त्री (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्ति, एकवचन; स्त्रीलिङ्ग; द्विगु-समासः: ‘six-thousand (collection)’ (designation of recension)
सहितायाम्in the compiled (text)
सहितायाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसहिता (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्ति, एकवचन; स्त्रीलिङ्ग; विशेषण (qualifying ṣaṭsāhastryām): in the compilation
पूर्व-विभागेin the first section
पूर्व-विभागे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + विभाग (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्ति, एकवचन; पुंलिङ्ग; तत्पुरुष-समासः: in the former section
त्रि-चत्वारिंशःforty-third
त्रि-चत्वारिंशः:
Visheshana (विशेषण of अध्यायः)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या) + चत्वारिंशत् (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुंलिङ्ग; द्विगु/संख्यासमासः: ‘forty-three’ (43rd)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुंलिङ्ग
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुंलिङ्ग
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चतुर्दश-सहस्त्राणिfourteen thousand
चतुर्दश-सहस्त्राणि:
Karma (कर्म/Object/measure)
TypeNoun
Rootचतुर्दश (संख्या) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), बहुवचन; नपुंसकलिङ्ग; द्विगु-समासः: fourteen-thousands
योजनानाम्of yojanas
योजनानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Measure-genitive)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; नपुंसकलिङ्ग
महापुरīthe great city
महापुरī:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमहापुरī (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन; स्त्रीलिङ्ग
मेरोःof Meru
मेरोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमेरु (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; पुंलिङ्ग
उपरिabove, upon
उपरि:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootउपरि (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (preposition/adverb)
विख्याताrenowned
विख्याता:
Visheshana (विशेषण of महापुरī)
TypeAdjective
Rootवि-ख्यात (कृदन्त, √ख्या)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन; स्त्रीलिङ्ग; भूतकृत् (PPP): renowned
देव-देवस्यof the god of gods
देव-देवस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; पुंलिङ्ग; तत्पुरुष-समासः: देवदेवस्य = of the god of gods
वेधसःof Vedhas (Brahmā)
वेधसः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवेधस् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; पुंलिङ्ग; वेधस् = Brahmā
Speaker

Suta

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Characters & Entities
S
Suta
M
Meru
B
Brahma (Vedhas)
M
Mahapuri (Brahma’s city)

FAQs

This verse is primarily cosmographical, describing Brahmā’s famed city above Meru; it does not directly teach Ātman-doctrine, but it frames the ordered universe in which higher realms are associated with greater subtlety and dharmic governance.

No explicit yoga practice is taught in this verse; its role is contextual—mapping sacred geography that later Purāṇic teaching links with sādhana, pilgrimage, and contemplation of cosmic order (ṛta) as a support for steadiness of mind.

It does not mention Śiva or Viṣṇu directly; it highlights Brahmā (Vedhas). In the Kurma Purāṇa’s broader synthesis, such cosmology functions within a unified theistic frame where the supreme reality is approached through multiple divine forms.

←Previous Verse
Next Verse→