Shloka 30

Devanagari script

चत्कारिंशत् सहस्त्राणि द्वितीयो ऽक्षो विवस्वतः / पञ्चान्यानि तु सार्धानि स्यन्दनस्य द्विजोत्तमाः

Transliteration

catkāriṃśat sahastrāṇi dvitīyo 'kṣo vivasvataḥ / pañcānyāni tu sārdhāni syandanasya dvijottamāḥ

Translation

اے بہترین دو بار جنم لینے والو! ویوسوان سورج دیوتا کا دوسرا محور چالیس ہزار پیمانے کا ہے؛ اور رتھ میں اس کے علاوہ ساڑھے پانچ ہزار مزید بھی ہیں۔

Word by Word

• चत्-कारिंशत्: forty
• चत्-कारिंशत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् + कारिंशत् (प्रातिपदिक)
• Form: संख्या-विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया बहुवचनम् (numeral adjective; neuter nom/acc plural)

• सहस्त्राणि: thousands
• सहस्त्राणि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; प्रथमा बहुवचनम् (neuter nominative plural)

• द्वितीयः: second
• द्वितीयः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा एकवचनम् (masculine nominative singular)

• अक्षः: axle
• अक्षः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा एकवचनम् (masculine nominative singular)

• विवस्वतः: of Vivasvat (the Sun)
• विवस्वतः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: विवस्वत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्; षष्ठी एकवचनम् (masculine genitive singular)

• पञ्च: five
• पञ्च: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक)
• Form: संख्या-विशेषणम्; अव्ययवत् (indeclinable numeral used adjectivally)

• अन्यानि: other
• अन्यानि: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; प्रथमा/द्वितीया बहुवचनम् (neuter nom/acc plural)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपातः/अवधारणार्थकः (particle; contrast/emphasis)

• सार्धानि: and a half (i.e., five and a half)
• सार्धानि: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सार्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; प्रथमा/द्वितीया बहुवचनम् (neuter nom/acc plural); ‘सार्ध’ = ‘with a half’ (and a half)

• स्यन्दनस्य: of the chariot
• स्यन्दनस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: स्यन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्; षष्ठी एकवचनम् (masculine genitive singular)

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana/Address (सम्बोधनार्थे प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा बहुवचनम् (masculine nominative plural); द्विजानाम् उत्तमाः (best among the twice-born)

Speaker

Narrator (Purāṇic voice, traditionally Sūta/Vyāsa lineage) addressing sages (dvijottamāḥ)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Vivasvat (Surya)
• Syandana (solar chariot)

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

This verse is primarily cosmographic, giving numerical measures of the Sun’s chariot; it does not directly teach Ātman-doctrine, but it supports the Purāṇic view of an ordered cosmos governed by divine intelligence.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

No specific yoga practice is taught in this verse; its focus is descriptive astronomy. In the broader Kurma Purana, yogic instruction is concentrated later (notably the Upari-bhāga’s Ishvara Gītā and Pāśupata-oriented teachings).

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

This verse does not explicitly discuss Shiva–Vishnu unity; it concerns Sūrya/Vivasvat’s chariot. The Kurma Purana’s Shaiva–Vaishnava synthesis is articulated more directly in theological sections rather than in these measurement-verses.