Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 44

Kapardeśvara at Piśācamocana — Liberation of a Piśāca and the Brahmapāra Hymn

Devanagari script

यतः प्रधानं पुरुषः पुराणो विवर्तते यं प्रणमन्ति देवाः / नमामि तं ज्योतिषि संनिविष्टं कालं बृहन्तं भवतः स्वरूपम्

Transliteration

yataḥ pradhānaṃ puruṣaḥ purāṇo vivartate yaṃ praṇamanti devāḥ / namāmi taṃ jyotiṣi saṃniviṣṭaṃ kālaṃ bṛhantaṃ bhavataḥ svarūpam

Translation

جس سے پرَدھان اور قدیم پُرُش کا ظہور ہوتا ہے، جسے دیوتا سجدہ کرتے ہیں—اُس پرم نور میں قائم، تیرے سوروپ یعنی عظیم کال (مہاکال) کو میں سلام کرتا ہوں۔

Word by Word

• यतः: from whom/because
• यतः: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतस् (अव्यय)
• Form: हेतु-अव्यय (because/from whom)

• प्रधानम्: Pradhāna (primordial matter)
• प्रधानम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Neuter, Nominative singular)

• पुरुषः: Puruṣa
• पुरुषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पुराणः: ancient
• पुराणः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• विवर्तते: manifests/turns forth
• विवर्तते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-√वृत् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• यम्: whom
• यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• प्रणमन्ति: they bow to
• प्रणमन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√नम् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• नमामि: I bow (to)
• नमामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नम् (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तम्: that (one)
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ज्योतिषि: in light/splendour
• ज्योतिषि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (Locative singular)

• संनिविष्टम्: established/ensconced
• संनिविष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम्-नि-√विश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (seated/established)

• कालम्: Time
• कालम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• बृहन्तम्: vast/great
• बृहन्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• भवतः: of you
• भवतः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• स्वरूपम्: essential nature/form
• स्वरूपम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

A devotee/narrator offering a stuti (hymn) to the Supreme Lord identified with Kāla

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Kāla (Time)
• Pradhāna
• Puruṣa
• Devas
• Jyotis (Supreme Light)

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It identifies the Supreme as the luminous Reality (jyotis) in which even cosmic principles like Pradhāna and the primordial Puruṣa manifest, portraying the Lord as the ultimate ground beyond gods and cosmological categories.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The verse points to contemplative worship: meditating on the Lord as jyotis (inner light) and as Kāla (the all-regulating principle), a focus aligned with Kurma Purana’s yogic devotion where awareness is stabilized in the subtle, all-pervading reality.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

By praising the Supreme as Kāla and jyotis—categories frequently shared across Shaiva and Vaishnava hymns—it supports the Kurma Purana’s synthesis: one ultimate Lord is adored through different divine names and theological lenses.