Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 10

Avimukta-Māhātmya — Vyāsa in Vārāṇasī and Śiva’s Secret Teaching of Liberation

Devanagari script

केचिद् दयां प्रशंसन्ति दानमध्ययनं तथा / तीर्थयात्रां तथा केचिदन्ये चेन्द्रियनिग्रहम्

Transliteration

kecid dayāṃ praśaṃsanti dānamadhyayanaṃ tathā / tīrthayātrāṃ tathā kecidanye cendriyanigraham

Translation

کچھ لوگ دَیا کی تعریف کرتے ہیں، کچھ دان اور ادھیयन کی۔ کچھ تیرتھ یاترا کو برتر کہتے ہیں، اور کچھ اندریوں کے نگ्रह کو سراہتے ہیں۔

Word by Word

• केचित्: some (people)
• केचित्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: क-चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• दयाम्: compassion
• दयाम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: दया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• प्रशंसन्ति: praise
• प्रशंसन्ति: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र-शंस् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• दानम्: giving; charity
• दानम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अध्ययनम्: study
• अध्ययनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अध्ययन (प्रातिपदिक; अधि+इ/अय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तथा: and; likewise
• तथा: सम्बन्ध (Sambandha/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थ (and/likewise)

• तीर्थयात्राम्: pilgrimage
• तीर्थयात्राम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ-यात्रा (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (तीर्थस्य यात्रा)

• तथा: and; likewise
• तथा: सम्बन्ध (Sambandha/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थ

• केचित्: some
• केचित्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: क-चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• अन्ये: others
• अन्ये: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Sambandha/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-निपात (conjunction)

• इन्द्रियनिग्रहम्: restraint of the senses
• इन्द्रियनिग्रहम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय-निग्रह (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (इन्द्रियाणां निग्रहः)

Speaker

Narrator (Purāṇic discourse voice, presenting a dharma-teaching summary within the chapter)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

Indirectly: by listing virtues and disciplines, it implies that realization is supported by purification—especially indriya-nigraha (sense-restraint), which steadies the mind for knowledge of the Self.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

Indriya-nigraha (control of the senses) is the explicit yogic discipline; it functions as a foundation for concentration (dhāraṇā) and contemplation, aligning outer dharma (dāna, tīrtha) with inner yoga.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

This verse does not name Shiva or Vishnu; it reflects the Purāṇic synthesis by treating dharma and yogic self-mastery as universally valid paths—compatible with both Śaiva (Pāśupata-oriented) and Vaiṣṇava devotional frameworks found across the Kurma Purana.