Home›Kurma Purana›Purva Bhaga›Adhyaya 24›Shloka 5
←Previous Verse
Next Verse→

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 5

Viṣṇu at Upamanyu’s Āśrama: Pāśupata Tapas, Darśana of Śiva, and Boons from Devī

Devanagari script

नानाद्रुमलताकीर्णं नानापुष्पोपशोभितम् / ऋषीणामाश्रमैर्जुष्टं वेदघोषनिनादितम्

Transliteration

nānādrumalatākīrṇaṃ nānāpuṣpopaśobhitam / ṛṣīṇāmāśramairjuṣṭaṃ vedaghoṣanināditam

Translation

وہ مقام طرح طرح کے درختوں اور بیلوں سے بھرا ہوا، گوناگوں پھولوں سے آراستہ؛ رشیوں کے آشرموں سے معمور اور ویدوں کے پاٹھ کے نغمۂ مقدس سے گونجتا تھا۔

Word by Word
नानाvarious
नाना:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् विशेषण
द्रुमtrees
द्रुम:
Samāsa-pūrvapada (समास-पूर्वपद)
TypeNoun
Rootद्रुम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप used as पूर्वपद in समास
लताcreepers
लता:
Samāsa-pūrvapada (समास-पूर्वपद)
TypeNoun
Rootलता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप used as पूर्वपद in समास
कीर्णम्strewn/filled
कीर्णम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकॄ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (आश्रमम् implied)
नानाद्रुमलताकीर्णम्filled with various trees and creepers
नानाद्रुमलताकीर्णम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाना + द्रुम + लता + कीर्ण (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष (determinative: 'strewn with various trees and creepers'); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
नानाvarious
नाना:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् विशेषण
पुष्पflowers
पुष्प:
Samāsa-pūrvapada (समास-पूर्वपद)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप used as पूर्वपद in समास
उपशोभितम्adorned
उपशोभितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउप + शुभ्/शोभ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
नानापुष्पोपशोभितम्adorned with various flowers
नानापुष्पोपशोभितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाना + पुष्प + उपशोभित (कृदन्त)
Formतत्पुरुष (determinative: 'adorned with various flowers'); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
ऋषीणाम्of sages
ऋषीणाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन
आश्रमैःby/with hermitages
आश्रमैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), बहुवचन
जुष्टम्frequented
जुष्टम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootजुष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
FormPPP, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
वेदVeda
वेद:
Samāsa-pūrvapada (समास-पूर्वपद)
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप used as पूर्वपद in समास
घोषchanting/sound
घोष:
Samāsa-pūrvapada (समास-पूर्वपद)
TypeNoun
Rootघोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप used as पूर्वपद in समास
निनादितम्resounding
निनादितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनि + नद् (धातु) + णिच् + क्त (कृदन्त)
FormPPP (causative nuance: 'made to resound'), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
वेदघोषनिनादितम्echoing with Vedic recitation
वेदघोषनिनादितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवेद + घोष + निनादित (कृदन्त)
Formतत्पुरुष (determinative: 'resounding with Vedic chants'); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
Speaker

Narrator (Purāṇic reciter, traditionally Sūta/Vyāsa lineage) describing the tīrtha/āśrama setting

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities
R
Rishis
A
Ashramas
V
Vedas

FAQs

Indirectly: by portraying an āśrama environment saturated with Vedic sound, the verse points to the Veda as a primary pramāṇa guiding seekers toward realization of the Self (Ātman/Brahman) through śravaṇa and disciplined life.

The verse highlights a preparatory yogic ecology—quiet forest hermitages, Vedic chanting, and rishi-discipline—supporting mantra-japa, svādhyāya (scriptural study), and dhyāna as practiced within varṇāśrama-based āśrama culture.

It does not name Śiva or Viṣṇu explicitly; instead it emphasizes Vedic dharma and rishi-āśrama culture, a shared sacred foundation within which the Kurma Purana later articulates Śaiva–Vaiṣṇava synthesis.

←Previous Verse
Next Verse→