Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 53

Genealogies of Yadus and Vṛṣṇis; Navaratha’s Refuge to Sarasvatī; Rise of Sāttvata Tradition; Prelude to Kṛṣṇa-Balarāma Incarnation

Devanagari script

तस्य गानरतस्याथ भगवानम्बिकापतिः / कन्यारत्नं ददौ देवो दुर्लभं त्रिदशैरपि

Transliteration

tasya gānaratasyātha bhagavānambikāpatiḥ / kanyāratnaṃ dadau devo durlabhaṃ tridaśairapi

Translation

پھر اُس مقدّس گان میں رَت بھکت کو بھگوان امبیکاپتی نے ‘کنیا رتن’ عطا کیا—ایسی دیوی کنیا جو تریدشوں کو بھی دشوار سے ملتی ہے۔

Word by Word

• तस्य: of him/his
• तस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगानुसार (pronoun)

• गान-रतस्य: of (him) devoted to singing
• गान-रतस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: गान (प्रातिपदिक) + रत (कृदन्त-प्रातिपदिक, √रम् (धातु) क्त)
• Form: षष्ठी-एकवचन, पुल्लिङ्ग; तत्पुरुष-समास (गाने रतः = गानरतः)

• अथ: then
• अथ: सम्बन्धसूचक (discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन, पुल्लिङ्ग

• अम्बिका-पतिः: husband of Ambikā (Śiva)
• अम्बिका-पतिः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: अम्बिका (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-एकवचन, पुल्लिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुष (अम्बिकायाः पतिः)

• कन्या-रत्नम्: a jewel-like maiden
• कन्या-रत्नम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक) + रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; कर्मधारय (रत्नरूपा कन्या)

• ददौ: gave
• ददौ: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• देवः: the god
• देवः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-एकवचन, पुल्लिङ्ग; ‘भगवान्’ इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन

• दुर्लभम्: hard to obtain
• दुर्लभम्: कर्म-विशेषण (object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; ‘कन्यारत्नम्’ इति विशेषण

• त्रिदशैः: by the thirty gods (devas)
• त्रिदशैः: करण (Instrumental/agentive comparison)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन, पुल्लिङ्ग

• अपि: even
• अपि: सम्बन्धसूचक (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि = even/also

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator describing Śiva’s boon within the Kurma Purana narrative frame)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shringara

Characters & Entities

• Ambikāpati (Shiva)
• Ambikā (Pārvatī)
• Tridaśa (the Devas)

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

Indirectly: it presents the Lord as ‘Bhagavān’ who dispenses fruits of devotion, implying a conscious, sovereign reality that responds to sincere bhakti expressed through sacred song.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The verse highlights bhakti-yoga through gāna (devotional hymn-singing) as a disciplined practice—channeling mind, speech, and emotion into one-pointed praise that becomes a means to divine grace.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

Even when the Kurma Purana’s wider frame is Vaishnava (Kurma/Vishnu), this verse foregrounds Śiva (Ambikāpati) as the gracious bestower—reflecting the text’s synthesis where devotion to either form participates in one sacred order.