Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 62

Virocana–Bali, Aditi’s Tapas, and the Vāmana–Trivikrama Episode

समास्यतां भवता तत्र नित्यं भुक्त्वा भोगान् देवतानामलभ्यान् / ध्यायस्व मां सततं भक्तियोगात् प्रवेक्ष्यसे कल्पदाहे पुनर्माम्

samāsyatāṃ bhavatā tatra nityaṃ bhuktvā bhogān devatānāmalabhyān / dhyāyasva māṃ satataṃ bhaktiyogāt pravekṣyase kalpadāhe punarmām

تم وہاں ہمیشہ رہو اور وہ لذتیں بھوگو جو دیوتاؤں کو بھی میسر نہیں۔ مگر بھکتی یوگ سے ہر دم میرا دھیان کرو؛ کَلپ داہ (پرلے) کے وقت تم پھر مجھ میں داخل ہو جاؤ گے۔

समास्यताम्dwell / reside
समास्यताम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआस् (धातु) उपसर्ग-सम् (सम्+आस्)
Formलोट्-लकार (Imperative), आत्मनेपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन; आज्ञार्थे (let you dwell)
भवताby you (you)
भवता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; आदरार्थ
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव/क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative)
भुक्त्वाhaving enjoyed
भुक्त्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भाव (absolutive), ‘having enjoyed/eaten’
भोगान्enjoyments
भोगान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
देवतानाम्of the gods
देवतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
अलभ्यान्unattainable
अलभ्यान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअलभ्य (प्रातिपदिक; √लभ् से -यत्/ण्यत् भाव)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; नकारार्थक (unattainable)
ध्यायस्वmeditate
ध्यायस्व:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), आत्मनेपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन
माम्on me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
सततम्constantly
सततम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसतत (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative)
भक्ति-योगात्through the yoga of devotion
भक्ति-योगात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (भक्तेः योगः/भक्तियोगः)
प्रवेक्ष्यसेyou will enter
प्रवेक्ष्यसे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootविश् (धातु) उपसर्ग-प्र (प्र+विश्)
Formलृट्-लकार (Simple future), आत्मनेपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन
कल्प-दाहेat the conflagration at the end of the aeon
कल्प-दाहे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक) + दाह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (कल्पस्य दाहः)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

Lord Kurma (Vishnu/Narayana as Ishvara)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

L
Lord Kurma
N
Narayana
D
Devatas
B
Bhakti-yoga
K
Kalpa (cosmic cycle)

FAQs

It presents the Supreme (Ishvara/Narayana) as the final refuge into whom the devotee “enters” at cosmic dissolution—implying liberation as re-absorption/union with the highest reality beyond even divine enjoyments.

It emphasizes bhakti-yoga expressed as continual dhyāna (constant meditation/remembrance of the Lord), treating devotion as a disciplined yogic method that culminates in final entry into Ishvara.

While Vishnu as Kurma speaks directly, the teaching aligns with the Kurma Purana’s synthetic theology: devotion and yogic absorption in the single Ishvara is the goal, a framework compatible with both Shaiva (Pashupata-yoga) and Vaishnava (Narayana-bhakti) orientations.