Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 51

Virocana–Bali, Aditi’s Tapas, and the Vāmana–Trivikrama Episode

प्रक्षाल्य चरणौ विष्णोर्बलिर्भासमन्वितः / आचामयित्वा भृङ्गारमादाय स्वर्णनिर्मितम्

prakṣālya caraṇau viṣṇorbalirbhāsamanvitaḥ / ācāmayitvā bhṛṅgāramādāya svarṇanirmitam

حضرتِ وِشنو کے قدم دھو کر، بھکتی کے نور سے منوّر بلی نے آچمن کیا اور سونے کا بنا ہوا بھِرنگار (آب دان) ہاتھ میں لیا۔

prakṣālyahaving washed
prakṣālya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpra√kṣāl (धातु)
FormAbsolutive/gerund (क्त्वा/ल्यप्), avyaya usage
caraṇauthe two feet
caraṇau:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcaraṇa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā vibhakti, Dvivacana (dual)
viṣṇoḥof Viṣṇu
viṣṇoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī vibhakti, Ekavacana
baliḥBali
baliḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootbali (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā vibhakti, Ekavacana
bhāsamsplendour, radiance
bhāsam:
Sahakārī/Upādhi (सहकारी/उपाधि) with anvitaḥ
TypeNoun
Rootbhāsa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā vibhakti, Ekavacana
anvitaḥendowed with, accompanied by
anvitaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of kartā
TypeAdjective
Rootanu√i (धातु)
FormKta (क्त) past participle, Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; agrees with baliḥ
ācāmayitvāhaving caused (him) to sip water / having offered ācamana
ācāmayitvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootā√cam (धातु) (causative: ācāmaya-)
FormCausative absolutive (णिच् + क्त्वा), avyaya usage
bhṛṅgārama water-pot, ewer
bhṛṅgāram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhṛṅgāra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā vibhakti, Ekavacana
ādāyahaving taken
ādāya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootā√dā (धातु)
FormAbsolutive/gerund (ल्यप्), avyaya usage
svarṇa-nirmitammade of gold
svarṇa-nirmitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of karma
TypeAdjective
Rootsvarṇa (प्रातिपदिक) + nir√mā (धातु) → nirmita (कृदन्त)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana; agrees with bhṛṅgāram; samāsa: tatpuruṣa (material)

Narrator (Purāṇic narrator recounting Bali’s ritual actions to the listening sages)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

V
Vishnu
B
Bali

FAQs

Indirectly: by portraying Viṣṇu as the supreme recipient of worship, it frames the Highest Reality as worthy of reverent service; the purity-acts (washing the feet, ācamana) signal approaching the Divine as the inner sanctum of consciousness.

This verse emphasizes ritual-discipline as a preparatory limb—śauca (purity) and saṃskāra-like purification (ācāmana). In the Kurma Purana’s broader spiritual program, such external discipline supports inner steadiness needed for dhyāna and yoga.

Though Viṣṇu is the explicit focus, the verse reflects a shared Purāṇic ritual grammar also used in Śaiva worship—purification, respectful approach, and offering—supporting the Kurma Purana’s integrative Shaiva–Vaishnava ethos.