Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 51

Dakṣa’s Progeny, Nṛsiṃha–Varāha Avatāras, and Andhaka’s Defeat

Hari–Hara–Śakti Synthesis

दंष्ट्राकरालो योगात्मा युगान्तदहनोपमः / समारुह्यात्मनः शक्तिं सर्वसंहारकारिकाम् / भाति नारायणो ऽनन्तो यथा मध्यन्दिने रविः

daṃṣṭrākarālo yogātmā yugāntadahanopamaḥ / samāruhyātmanaḥ śaktiṃ sarvasaṃhārakārikām / bhāti nārāyaṇo 'nanto yathā madhyandine raviḥ

نوکیلے دانتوں سے ہیبت ناک، یوگ میں اپنے ہی آتما-سوروپ میں قائم، اور یُگانت کی آگ کی مانند دہکتا ہوا—اپنی ہی وہ طاقت اختیار کرکے جو سب کا سنہار کرتی ہے—اننت نارائن دوپہر کے سورج کی طرح درخشاں ہوتا ہے۔

दंष्ट्रा-करालःhaving fearsome fangs
दंष्ट्रा-करालः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootदंष्ट्रा (प्रातिपदिक) + कराल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दंष्ट्राणां करालः)
योग-आत्माwhose nature is yoga
योग-आत्मा:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootयोग (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (योगस्य आत्मा)
युग-अन्त-दहन-उपमःlike the fire at the end of an age
युग-अन्त-दहन-उपमः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुग (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक) + दहन (प्रातिपदिक) + उपम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (युगान्तदहनस्य उपमः)
समारुह्यhaving mounted
समारुह्य:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-आ-रुह् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; ‘having mounted/ascended’
आत्मनःof himself
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
शक्तिम्power
शक्तिम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
सर्व-संहार-कारिकाम्causing total destruction
सर्व-संहार-कारिकाम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + संहार (प्रातिपदिक) + कारिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वसंहारस्य कारिका)
भातिshines
भाति:
Kriyā (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
नारायणःNārāyaṇa
नारायणः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootनारायण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अनन्तःendless
अनन्तः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यथाas/like
यथा:
Upamāna-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (comparative particle)
मध्यन्दिनेat midday
मध्यन्दिने:
Adhikaraṇa (अधिकरण/location-time)
TypeNoun
Rootमध्यन्दिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
रविःthe sun
रविः:
Upamāna (उपमान/standard of comparison)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Narratorial voice (Purana narrator describing the cosmic manifestation of Narayana/Vishnu)

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: adbhuta

N
Narayana
A
Ananta
S
Shakti
R
Ravi (Sun)

FAQs

It presents Nārāyaṇa as “yogātmā”—the Supreme whose very being is Yoga and Selfhood—indicating that the Lord is not merely a deity with a form, but the inner Self who can manifest cosmic powers (śakti) for creation and dissolution.

Rather than a technique, the verse emphasizes the ontological core of Yoga: the Lord as yogātmā (the essence of Yoga). For Kurma Purana-style Yoga-shastra reading, it points to contemplation on Īśvara’s radiant, all-powerful presence—steadfast awareness of the Supreme who governs even pralaya.

By stressing Yogic supremacy and śakti (a key Shaiva idiom) while naming Nārāyaṇa as the infinite Lord, the verse supports the Purana’s synthesis: the same Supreme Īśvara can be spoken of through both Vaishnava (Nārāyaṇa) and Shaiva-Yogic (śakti, yogātmā, pralaya) frameworks.