Next Verse

Shloka 1

Svāyambhuva Lineage to Dakṣa; Pṛthu’s Devotion; Pāśupata Saṃnyāsa; Dakṣa–Satī Episode

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे द्वादशो ऽध्यायः सूत उवाच प्रियव्रतोत्तानपादौ मनोः स्वायंभुवस्य तु / धर्मज्ञौ सुमहावीर्यौ शतरूपा व्यजीजनत्

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge dvādaśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca priyavratottānapādau manoḥ svāyaṃbhuvasya tu / dharmajñau sumahāvīryau śatarūpā vyajījanat

یوں شری کورم پران کی شٹ ساہسری سنہتا کے پوروَ بھاگ میں بارہواں ادھیائے سمાપ્ત ہوا۔ سوت نے کہا—سْوایمبھُو منو سے شترُوپا نے پریہ ورت اور اُتّانپاد کو جنم دیا؛ دونوں دھرم کے جاننے والے اور عظیم شجاعت والے تھے۔

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, इत्यादि-समाप्तिसूचक (quotative/closure particle)
श्रीकूर्मपुराणेin the Śrī Kūrma Purāṇa
श्रीकूर्मपुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + कूर्मपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; कर्मधारय: श्रीमत् कूर्मपुराणम्
षट्साहस्त्र्याम्in the Ṣaṭsāhastrī (six-thousand section)
षट्साहस्त्र्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootषट् + साहस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास: षट्साहस्त्री (six-thousand [verses] collection)
संहितायाम्in the compendium (saṃhitā)
संहितायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन
पूर्वविभागेin the first section
पूर्वविभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्व + विभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: पूर्वः विभागः (earlier division)
द्वादशःtwelfth
द्वादशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वादश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; अध्यायस्य विशेषणम् (ordinal usage)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
प्रियव्रत-उत्तानपादौPriyavrata and Uttānapāda
प्रियव्रत-उत्तानपादौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रियव्रत + उत्तानपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व: प्रियव्रतश्च उत्तानपादश्च
मनोःof Manu
मनोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन
स्वायंभुवस्यSvāyambhuva (self-born)
स्वायंभुवस्य:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वायंभुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; मनोः विशेषणम्
तुindeed; but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/विरोधार्थक (particle: but/indeed)
धर्मज्ञौtwo knowers of dharma
धर्मज्ञौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootधर्म + ज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, द्विवचन; तत्पुरुष: धर्मं जानाति (knower of dharma)
सुमहावीर्यौof very great prowess
सुमहावीर्यौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + महा + वीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, द्विवचन; कर्मधारय: सु-महा-वीर्य (very great in valor/power)
शतरूपाŚatarūpā
शतरूपा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशतरूपा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
व्यजीजनत्bore; gave birth to
व्यजीजनत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + जन् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Sūta

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

K
Kūrma Purāṇa
S
Sūta
S
Svāyambhuva Manu
Ś
Śatarūpā
P
Priyavrata
U
Uttānapāda

FAQs

This verse is primarily genealogical, establishing a dharma-rooted royal lineage; it does not directly teach Ātman-doctrine, but it frames dharma as the guiding principle through which higher spiritual teachings (elsewhere in the Purāṇa) are approached.

No explicit yoga practice is described in this verse; its focus is on dharma-knowledge and heroic capacity in righteous rulers, a common Purāṇic foundation for later instructions on vows, worship, and yogic discipline.

It does not directly address Śiva–Viṣṇu unity; it functions as narrative scaffolding in the Pūrvabhāga, preparing the broader Purāṇic context in which synthesis themes appear more explicitly in other sections.