Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 64

Madhu–Kaiṭabha, Nārāyaṇa’s Yoga-Nidrā, Rudra’s Manifestation, and the Aṣṭamūrti–Trimūrti Teaching

विभर्ति शिरसा नित्यं द्विसप्तभुवनात्मकम् / ब्रह्माण्डं यो ऽखिलाधारस्तस्मै शेषात्मने नमः

vibharti śirasā nityaṃ dvisaptabhuvanātmakam / brahmāṇḍaṃ yo 'khilādhārastasmai śeṣātmane namaḥ

جو سراسر سہارا دینے والا شیش آتما ہے اور ہمیشہ اپنے سر پر دو بار سات جہانوں والا برہمانڈ اٹھائے رکھتا ہے، اُسی کو نمسکار۔

vibhartibears, supports
vibharti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhṛ (धातु) उपसर्गः वि-
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
śirasāwith (his) head
śirasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśiras (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन
nityamalways
nityam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootnitya (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb)
dvi-sapta-bhuvana-ātmakamhaving the nature of the fourteen worlds
dvi-sapta-bhuvana-ātmakam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootdvi (प्रातिपदिक) + sapta (प्रातिपदिक) + bhuvana (प्रातिपदिक) + ātmaka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; समासः—द्विसप्तभुवनस्य आत्मा इति (determinative)
brahmāṇḍamthe cosmic egg (universe)
brahmāṇḍam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbrahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; सम्बन्धबोधक सर्वनाम (relative pronoun)
akhila-ādhāraḥthe support of all
akhila-ādhāraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootakhila (प्रातिपदिक) + ādhāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—अखिलस्य आधारः (determinative)
tasmaito him
tasmai:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी विभक्ति (Dative/सम्प्रदान), एकवचन; तद्-सर्वनाम
śeṣa-ātmaneto the one whose essence is Śeṣa
śeṣa-ātmane:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootśeṣa (प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी विभक्ति, एकवचन; समासः—शेषः आत्मा यस्य/शेषात्मा (here as name/epithet)
namaḥsalutation
namaḥ:
Sambandha/Prayojana (सम्बन्ध/प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootnamas (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (indeclinable interjection); नमः + चतुर्थी (dative) construction

Lord Kurma (Vishnu) in the Ishvara Gita context, presenting a doxological praise within the teaching stream

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Ś
Śeṣa (Ananta)
B
Brahmāṇḍa
F
Fourteen Lokas (dvisapta-bhuvana)

FAQs

It presents the Supreme as the universal substratum (akhilādhāra) that upholds the entire brahmāṇḍa; “Śeṣa” functions as a theological symbol of the Atman/Ishvara as sustaining ground rather than a limited individual being.

The verse itself is a namas (doxological contemplation): a bhakti-infused dhyāna where the meditator fixes awareness on Ishvara as the cosmic support. In the Ishvara Gita frame, such remembrance supports Pashupata-oriented inner steadiness (ekāgratā) and surrender (īśvara-pranidhāna).

By praising the single sustaining principle behind cosmic order, it aligns with the Kurma Purana’s non-sectarian synthesis: the supreme support may be named through Vaishnava imagery (Śeṣa/Ananta) while remaining compatible with the Ishvara Gita’s broader Shaiva-leaning devotional metaphysics.